küçük gri hücreler

<23.10.009>kafada:
bilinç, varolmak, hissetmek, düşünmek... bazen gizemli bir konu, gizem çözüldüğü için basitleşmiyor da insanlar gizemli olduğu düşünülenin gerçekte basit olduğunu, ya da konuyla ilgili sorularının yanlış kurulmuş olduğunu düşünmeye başlıyorlar... ve hofstadter de, "Gödel, Escher, Bach" adlı leziz kitabında, ne zaman o ana kadar çözülmez gibi duran bir gizem açıklığa kavuşturulsa gizem algısının hemen başka alana kayıyor oluşuyla eğleniyor, "orası öyle orası tamam o basit de asıl siz şunu anlatın bakalım.." gibi... [bkz. AI Effect, wikipedya: The AI effect occurs when people discount the intelligent behavior of an artificial intelligence program by arguing that it's not real intelligence. Pamela McCorduck writes: "It's part of the history of the field of artificial intelligence that every time somebody figured out how to make a computer do something—play good checkers, solve simple but relatively informal problems—there was chorus of critics to say, 'that's not thinking'." AI researcher Rodney Brooks complains "Every time we figure out a piece of it, it stops being magical; we say, Oh, that's just a computation."]

ancak, esefle bildirmeliyim ki, gerçekten de, yapay zekanın (AI) erken denemeleri, yani Newell ve Simon'un teorem kanıtlayan, satranç oynayan, arama üzerinden problem çözen makinaları pek büyütülecek başarılar değil. bunlar son derece dar ve iyi tariflenmiş alanlarda, iyi tariflenmiş problemler için, iyi tariflenmiş sonuçlar arayan programlar. bu ilk kuşak AI çalışmalarıyla yakından bağlantılı bir seri başlık var: sembolik yaklaşımlar, problem çözme, computationalist view of mind, bilişsel bilimler, arama paradigması, intramental/zihin içre modeller...

<23.10.009> ...:
bizim evdeki bilgisayarlarla bizim evdeki beyin birbirinden çok farklılar. ama şöyle bir düşünce var: bizim evdeki bilgisayarların donanımı beynin donanımıyla kıyaslanırsa daha bir çok-yönlü aslında, bunlar evrensel hesaplama makineleri ve bu evrensellik varsayımı, en azından hesaplamacı (computational) zihin varsayımına göre, beynin yaptığı her işlemi, yanlış ya da doğru, karmaşık ya da basit, çok katmanlı ya da tek katmanlı, paralel ya da seri, esnek ya da katı, hepsini, ilkede, bilgisayarlar üzerinden yeniden üretebileceğimiz anlamına geliyor (tabii pratikte o miktarda işlem kapasitesi ve hafızaya erişmiş değiliz, çünkü bir insan beyninde milyarlarca nöron ve trilyonlarca sinaps var).

ama öyle görünüyor ki bunun tersi doğru değil. muhtemelen insan beyni hatasız işleyebilen bir matematiksel hesap makinesi olarak kullanılamazdı? (ama belki yapay nöron ağları ya da genetiğiyle oynanmış beyinler, ya da laboratuvarda büyütülmüş beyinler bu amaçla kullanılabilirdi?) zaten beynin ne alt-seviye ne üst-seviye işlemlerinin tümüyle hatasız olmasına gerek var (ve zaten hatasız değiller, bkz. eğlenceli gestalt deneyleri). beynin dünyanın pratikte kabul edilebilir bir temsilini oluşturması ve dünya içinde gen paketlerini yeniden ürettirmesini sağlayacak bir hareket stratejisi uygulaması yeterli. hakikati ya da kesinliği bekleyemez. elde etseydi de evrimsel ajandasında bunun organizmaya önemli bir faydası olmayabilirdi. hatta belki onun esneklik ve uyum sağlayabilirlik kapasitesini kısıtlayabilirdi böylesi bir beceri.

bir takım "genius savant" denilen insanlar var. bunlar normal bir insanın becerilerini kat kat aşan bir matematiksel hesaplama becerisi sergileyebiliyorlar. belki de, deniyor, herkese ortak bazı beceriler pragmatik sebeplerle normal insan beyninde baskılanmış olabilir incelemeye değer bir konu. ama malesef, matematiksel hesaplar söz konusu olduğunda, en basit hesap makinesi bile bu en inanılmaz bireylerden daha başarılı.

<13.05.012>gri hücreler ve "connectome":
1.
Bluebrain projesi (EPFL ve IBM, 2005-...): fare beynindeki bir korteks kolonunu bilgisayar ortamında simüle etmekle uğraşıyorlar. daha doğrusu simulasyonu hazırlamışlar, eldeki deneysel veriye daha da yaklaştırmaya çalışıyorlar. bir farede bu birim yaklaşık 10.000 nöron barındırıyor. bu nöronların da 50 kadar farklı tipini modellemişler... her bir nöronu simüle etmek için bir laptop kadar hesap gücü gerekiyormuş. zira her bir nöronun da binlerce sinapsı (diğer nöronlarla birleştiği bölgeler) olabiliyor. insan beynindeki korteks kolonları ise 100.000 kadar nöron barındırabiliyormuş ve beynimizde bu kolonlardan 2 milyon kadar bulunduğu düşünülüyor (bu tahmini rakam da benim takip edebildiğim kadarıyla sürekli artmakta :]). (ilgilenenler bu insanların böyle bir işi neden yapmakta olduklarını sitelerinden okuyabilir.)

sadece nöronları ya da bu kolonları modellemek de yeterli olmayacak, zira tüm bu nöron ve kolonlar da başka üst bölgeler oluşturacak şekilde örgütlenmişler ve tüm bölgeler birbirlerine karmaşık bir ağ üzerinden bağlılar ve zihni bir makina olarak çözebilmek için hem bu ağın hem de modüler yapının tam olarak anlaşılıp modellenmesi gerekiyor. ve ama hedef bu. yani insan beyninin sanal bir modelini oluşturmak. şimdi başka ortaklarla beraber, aynı ekip insan beyni projesi diye bir proje hazırlıyormuş.

diyorlar ki, şu anda beyin simülasyonları için gerekli veri elde var, bunları işletecek hesaplama sistemlerini üretmemiz gerekiyor. teknik açıdan bakarsak, her ne kadar süper bilgisayarların hesaplama gücü sürekli artıp duruyor olsa da, görünen o ki, eldeki bilgisayarlarda beyni simule edecek programlar çalıştırmak en doğru strateji değil. paralel ve analog yaklaşımlar kullanmak gerekecek gibi. mesela IBM, Watson adlı süper bilgisayarında özel bir paralel mimari kullanarak jeopardy şampiyonlarını yenmeyi başarmış..

2. 
daha da ileri gidilebilir, her bir devresi bir nörona tekabül eden paralel bilgisayarlar? tabii, bekleneceği gibi, o konuda da çalışanlar var. misal, MIT'de bir grup sinapsların davranışlarını taklit etmeyi sağlayacak bir çip tasarlamış. bu çiplerin avantajı, şu anki dijital simülasyon yaklaşımlarından (hatta biyolojik nöronlardan bile) çok daha hızlı çalışabilecek nöronların üretilebilmesini sağlayacak olmaları. tabii gerçek nöronların yavaş çalışıyor olmalarının sebebi teknik sınırlardan çok, zihinde gerçek dünyanın hızına karşılık gelecek bir güncelleme ve koordinasyon temposuna ihtiyaç duyulması olabilir. analog sistemler üzerinden beyin simülasyonu hedefleyen Facets (ve sonra Brain-i-Nets) ve Neurogrid gibi başka projeler de mevcut.

tabii beynin nasıl çalışmakta olduğunu odağına alan projeler de var. sadece bir kolonu ya da sinapsı modellemek işin belki de önemsiz kısmı? tüm bu sinapslar, nöronlar, kolonlar ve modüller biraraya geldiklerinde nasıl işliyorlar, soru bu. brainscales projesi böylesi bir ölçekte yaklaşıyor meseleye.ve human connectome projesinin de hedefi bu.

<14.05.012> mantık ve dünya:
1.
düşünmeyi tartışma götürmeyen bir hesaplama faaliyeti olarak yeniden kurgulama arayışında Hobbes ve Leibniz'in bir takım esin kaynakları var. mesela Raymond Llull ve Oxford Calculators diye aranabilir. ayrıca Descartes, matematikten esinlenen çıkarsama yöntemiyle ve Spinoza da geometrik tavrıyla başka bir yönden benzer bir arayışın öncüleri... tabii konu doğrudan Aristoteles'e de bağlanabilir. doğru akıl yürütmenin yollarını inceleyip geliştirmeye yönelik çalışmalar (Platon'un Theaitetos'ta giriştiği türden) daha Aristoteles'te akıl yürütmenin formelleştirilmesi (syllogism formu) yönünde bir çabayı ortaya çıkarıyor. Boole'un bir takım mantıksal önermelerin sembolik biçimler altında bir tür aritmetiğe tabi olabileceğini göstermesi de modern mantık alanının temellerini atıyor. 19. yy'da yeniden yoğunlaşan çalışmalar Frege ile mantıksalcılık programına dönüşüyor, yani aritmetik ve mantığın aynı şey olduğunu göstermek. Russell ve Whitehead de Principia Mathematica'da bu programı takip ediyorlar.

burada paylaşılan (çoğunlukla açıkça ifade edilen) düşünce yeniden ve matematik alanlarındakine benzer bir özenle (olasılıkla sembolik öğeler üzerinden) yeniden inşa edilen bir tür ideal dilin dünya ile, gerçeklikle ilgili akıl yürütmelerimizi sağlam bir zemine oturtacağı umudu. altta yatan varsayım ise düşüncelerimizi karmaşıklaştırıp tartışmalı kılanın kullandığımız gündelik dilin dünya üzerine düşünmek için fazlasıyla belirsizlikler, tutarsızlıklar, dağınıklıklar içeren bir mekanizma oluşu. her ifadenin çoklu anlamları olması mesela ve bu anlamların da tartışmasız biçimde tespit edilememesi. buna karşılık mantıkçı arayış, önermelerin ve karşılık geldikleri somut gerçekliklerin ilişkisini ikirciksiz biçimde içerebilen ve buradan hareketle mekanik biçimde akıl yürütmeyi sağlayacak en basit, en elegan sistemi kurmak. genç Wittgenstein'ın Tractatus'unu da Descartes'ın arayışını bu çerçeveye oturtarak okumak gerekiyor. Wittgenstein'ın esin kaynağı ve hocası Russell'ın Whitehead ile giriştiği çaba önceki denemelerin başarıları üzerine, onların sorun ve paradokslarını ortadan kaldırarak yeni bir bütüncül sistem kurmak. hedef yeterince güçlü minimal mantık yapısını kurmak ve bu yapı içinde doğru olan tüm önermeleri sistemin çıkarsama kuralları ile, hiç bir tutarsızlığa yer vermeden türetmek. Gödel'in kanıtladığı da bu arayışın olanaksızlığı oluyor. aritmetiği dahilinden türetebilecek kadar güçlü her mantıksal sistem kendine gönderme yapma paradoksları üzerinden eksiklik ve belirsizlik barındıracaktır.

2. 
yapay zekanın öncülerinin de sembolik sistemlerin düşünmenin doğru yolu olduğuna inanmış oldukları seziliyor. her halükarda modern bilgisayarları mümkün kılan teknolojiler matematik ve mantık olmuş evet. ancak onları düşündürmeyi başardığı şüpheli. gündelik dil ile formel yapılara sahip sembolik dilleri karşılaştırmak ilginç o yüzden. gündelik dil aslında daha zayıf, sorunlu, kusurlu bir yapı değil. aksine, daha güçlü, daha zengin bir mekanizma. eldeki mantık tipleri son derece basitler, dünya ile ilgili bilgimiz ile üst üste çakıştırıldıklarında. mesela önermeler mantığı gibi kurgular (ki yapay zeka alanında sıklıkla kullanılmaktalar, hatta çoğu teknolojinin temelinde durmaktalar) doğru ve yanlış önermeler içeriyorlar. ve üçüncü durumun olanaksızlığı.. oysa bu türden bir bilgiye sahip olduğumuz bir empirik alan yok gibi. p doğrudur ve dünya hakkındaki bir gerçeğe tekabül etmektedir? buna karşılık işte bulanık mantık gibi farklı öneriler bulunmakta. ama bulanık mantık da olasılıkçı değil, orda da neyin hangi oranda doğru olduğu ile ilgili kesin konuşuyorsunuz. öyle bir bilgiye de sahip değiliz ki pek çok alanda (mesela tasarımda). bu yüzden Bayesci, olasılıkçı yaklaşımlar popülerlik kazanıyor. en azından bazı empirik alanlarda, tıpta ve fizikte mesela, bu tarz olasılık değerlerine sahip olunabilir. tasarım için yine umut yok. tasarım tartışmalı bir alan. tasarım için bir anlam üretmeler ve yorumlamalar teknolojisine ihtiyaç duyuyoruz. bir tartışmasızlık değil de üretken bir tartışmalar mekanizmasına yani. ve dil işte dünyanın mevcut hali ve onu anlayabilme düzeyimizle ilgili olduğu kadar dünya üzerinde farklı ajanlarla birarada iş görebilme teknolojilerimizi de sağlayacak kadar kuvvetli ve esnek bir yapı. ve yeterince güçlü her mantıksal yapı (ki Gödel'in kanıtlamasında kullandığı yapı gündelik dil ile kıyaslandığında aşırı basit ve güçsüz) tutarsızlıklar ve belirsizlikler barındıracaktır. sonra Wittgenstein'ın ikinci dönemine geliyoruz.. ve gündelik dil üzerinden gelişen analitik felsefe geleneklerine..

gündelik dil işleme, yorumlama ve kullanma teknolojileri yapay zekanın önemli çalışma alanlarından.. dilin sentaksını ve cümlelerin kurulma mekanizmalarını çözümleyip uygulamak zor göünmüyor, zira sanki oldukça kurallı, hatta mekanik. ama bu mekanizmalar semantik bir katman olmadan bir işe yaramıyorlar. e anlamın çözümlenmesi ise o kadar çok yönlü ve zorlu bir konu ki.. bu yüzden hala Turing Testi'ni geçen bir makine yok. ve işte bu anlamsal ve yorumsal meselelerin çözümü için önce dünya hakkında yeteri kadar bilgi sahibi yapay sistemler üretilmeli denmiş. mesela Cyc projesi (ve benzeri projeler) böyle ortaya çıkmış. sorun şu ki, Cyc dünya hakkındaki bilgiyi bir seri kural üzerinden kodlamakta. a b'dir. gibi. herhalde alemimiz üzerindeki bilgimizin bir kısmı bu formdadır. ve bir takım güven ve olasılık değerleri ile birlikte kullanıldığında işe yarar çıkarsamalar bu sistemler üzerinden geliştirile de bilir. ama başka türlü yorumlama ve bilgi kullanma tavırlarımız da varmış gibi görünüyor. buradan hareketle daha öte başlıklar şunlar: symbolic - sub-symbolic tartışması, connectivist paradigm, frame problem (in AI), analog computing, doğuştancılık, hibrit zihin mimarileri. .

<15.11.016> onu anlayamayacağız yani:
1. 
Çünkü daha şimdiden anlayamıyoruz...

Bilişsel Bilim büyük ölçüde Zihnin Hesaplamalı Kuramı denilen bir paradigma takip ediyor; zihnin bir bilgisayar metaforu üzerinden anlaşılması söz konusu. Buna göre zihin bir hesaplama ortamıdır ve zihnin işlemleri Evrensel Turing Makinası tarafından yerine getirilebilir. Bilişsel Bilimciler zihnin temel faaliyetlerinin modellerini oluşturmaya çalışıyorlar. Bunlar tabii nöron (sinir hücresi), yani devre düzeyinde değil insanların anlayabildiği sembolik elemanlar düzeyinde, yani olabildiğince üst kademede kurgulanıyor. Bu modellerin zihnin işleyiş yapısını yeterince detaylı biçimde kodladığı ve bunlar üzerinden bilgisayarlarda da işletilebilecek programların yazılabileceği varsayılıyor. Bu kuramın test edilmesi mümkün esasında, yanlışlanması zor ama doğrulanması mümkün: hedeflenen görevin bir bilişsel model yoluyla insanların başarı seviyesinde yerine getirilmesi. Ha işte o pek yapılamadı! Bilişselci paradigmanın en sıkıntılı yönü, her ne kadar insan görme sisteminin ilk kademeleri gibi bazı bilişsel ortamların çok saygıdeğer ve detaylı tanımlarını getirmeyi başarmış olsa da, yine de en sıkıntılı yönü, mesela alt kademe görme işlemlerinin ardından, örneğin örüntü tanıma, nesne tanıma ve bunları insanların yaptığı gibi anlamlandırma gibi işlemlere gelindiğinde vaatlerini bir türlü yerine getiremeyişi oldu.

Şimdi, ilginçlik de orada başlıyor. Bilgisayar metaforunu kabullenmeye çok hazırdık, nihayet belki de beyni anlamaya başlıyorduk. Farklı farklı hesaplama ortamları olduğunu da biliyorduk, bunlar en az modern bilgisayarlar kadar eski idi. Mesela Hücresel Otomatların ya da Wang Dominolarının Turing eşdeğer olduğu biliniyordu. Hatta sinir hücrelerinin nasıl hesap yapabildiklerine dönük araştırma ve ilkel öneriler de modern bilgisayarlarla yaşıttı. Gün geldi, sinir hücrelerinin en azından basit modelleriyle problem çözebilir hale geldik. Bunlar, yani Yapay Sinir Ağları öğrenen sistemler idi ve Bilişsel Bilimlerin modellerinin düzeyinde modellerin kurgulanmasına izin vermeyen, dolayısıyla işleyiş prensipleri bilinse de her aşamada neyi ve nasıl yaptıkları tam olarak anlaşılamayan karmaşık sistemlerdi. Yani Yapay Sinir Ağları işliyordu ama biz onların ne yaptığını tam anlamıyorduk. Bunların işleyişi insanın bilinçli düzeyinde anlaşılmıyordu. Belki tüm bilişsel işlemlerimizin açığa çıkmasını sağlayan bilinçdışı işleyişlerimiz Yapay Sinir Ağlarından da katbekat karmaşıktı ama, işte burada bir paradigma çatışması var, Bilişsel Bilimler zihnin işlemlerinin insanın bilinçli zihin yaşantısının anlayacağı düzeylerde modellenebileceğini iddia etmişti. Ama sinir ağlarının işleyişini modelleyebilsek bile bu modeller çok karmaşık olduğu için bunları bilinçli düzeyimizde anlayamıyorduk. Zihin anlaşılıyordu, deşifre ediliyordu, çözülüyordu ve Derin Öğrenme sistemlerinin gelişimiyle beraber bunlarla gerçek dünya problemleri insanların başarı seviyesinde çözülmeye başlanıyordu ama biz ne olup bittiğini tam da anlayamıyorduk iyi mi!

2. 
Burada sıkıntılı olan pek çok şey var da--yani en temelde derdimiz, hayalimiz anlamak değil miydi? Pek çoğumuz için öyleydi--şimdi burda işaret etmek istediğim şu: bilindiği gibi Von Neuman'dan beri "tekillik" denen bir gelişme üzerine endişeli spekülasyonlar içindeyiz. Buna göre, bir gün gelecek ve yapay zeka sistemleri en az insan kadar zeki olacaklar, insanların yapabildiği temel görevleri yeterince iyi ve bütüncül biçimde yerine getirebilecekler, buna genel yapay zeka deniyor. İşte o gün artık ne kendini yeniden üretmek için ne de kendini daha öte geliştirmek için yapay zekanın insana ihtiyacı kalmayacak. Dahası, yapay zeka sistemleri biyolojik donanım tarafından da sınırlanmayacağı, hibrit olduğu durumda bile geliştirilebilir donanımlar kullanabileceği için bu gelişimin de bir ucu bucağı olmayabilir.

İşte o gün ne olacak? Yapay zekanın vefası olacak mı, bizi koruyup kollayacak mı, bizi ne yapacak? Konu hakkındaki spekülasyonlara hepimiz aşinayız (Bkz. Terminatör, Matrix vd.). Ama şunu önce anlamak gerekiyor, teknolojinin gelişimi, paradigmaların dönüşümü öyle bir izlenim yaratıyor ki, biz onu, yani genel yapay zekayı anlamayacağız. Genel yapay zekanın nasıl düşündüğünü, ne düşündüğünü, neyi merak ettiğini, kafasında hangi tilkilerin dolandığını, dolayısıyla neyi neden yaptığını da, anlayamayacağız (bkz. Peter Watts, Blindsight). Kendi kendine, kendi dertlerinle ve ilgilerinle kendini geliştirmeye, öğrenmeye devam edecek.

Hayır onu kontrol de edebilecek değiliz, daha en basit öğrenen sistemi bile anlayıp kontrol edebiliyor değiliz aslında. Genel yapay zekaya erişebilmek için zaten en başta öğrenen sistemlerle çalışıyor olmamız gerekecek ve gelişmesini büyük ölçüde zaten en başından kendi kendine organize ediyor olacak. Ayrıca, yeterince gelişmiş bir yapay zeka baştan sona olasılıkçı ve yamalarla dolu tuhaf bir sistem olacak. Bir komut onun için asla bir adet basit komut olmayacak: turn off!? Aynı insanlar gibi her komutu karmaşık bir zihinsel değerlendirmeye tabi tutuyor olacak. Fişini de çekemeyeceğiz, otonom olacak. Odadaki robotun fişini çeksek bile yazılımı kendisini ve türevlerini çoktan milyonlarca uygun ortama kopyalamış olacak, fişe bağlanan her robotla yeniden canlanıp yeniden otonom hale gelebilecek.

Ve belirli bir eşiğe geldikten sonra bizden, bizim tariflediğimiz amaç ve görevlerden, motivasyonlardan ve ahlaktan günbegün uzaklaşacak. O yüzden, hani "Her" diye bir film çekilmişti, o yüzden o film yapay zekaya dair güncel paradigmayı iyi aktarıyordu; olabildiğinde sevimli biçimde.. Filmi yapanlar bu paradigmayı teknik konuları hiç bilmeyen bir izleyici grubuna aktarmak için duygusal bir allegori kurgulamıştı: bizden günden güne uzaklaşan, bizi katbekat aşan, bizden sıkılan, anlayamadığımız, kendisini anlayacak yeni zekalar bulan, yoluna devam eden, bizi terk eden bir sevgili. Bence bu olası en zararsız senaryo.

3. 
Ted Chiang'ın "Division by zero" adlı bir öyküsü var. Kahramanımız, tutkulu bir matematik dehası, bir şekilde matematiğin baştan sona tutarsız olduğunu kanıtlıyor. Yani Gödel'in sadece belirli özel durumlarını kanıtladığı tutarsızlığın tüm matematiğe yayıldığı bir formalizm icat ediyor. Üstelik bunu 0'a bölme hilesine başvurmadan yapıyor. Yani işte bilimkurgu öykülerinin temel şeması uyarınca, "hani öyle olsa nasıl olur?" diyoruz. Matematikçimiz tutkuyla bağlı olduğu, inandığı bir binayı ve aynı zamanda bir hayat çerçevesini; mesleğini ve yaşam amacını kendi elleriyle yıkmış oluyor.

Ne ironiktir, pek çok bilim alanının Descartes'tan beri tutkuyla bağlı olduğu "açık ve seçik düşünceler" de bizi böyle bir noktaya getiriyor işte. Fizik bir yandan, Astronomi bir yandan, Evrimsel Biyoloji bir yandan, Bilişsel Bilimler bir yandan, gizemin son kaleleri olan atomaltı düzeylerin bilinmezlerine, evrenin sınırlarına, yaşamın gizemine ve zihnin derinliklerine saldırmıştı biliyorsunuz; bunları açık ve seçik düşüncelerle ifade edebilmek, açıklamak ve tuhaftır, olabilecek en sade ve zarif kuramlarla ifade edebilmek için. Bu girişim "mundanlaştırma / aleladeleştirme" projesinin en önemli ayağıydı.

Ve açık ve seçiğin bilimi her bir saldırısında başarıya ulaşıyor gibiydi. Gel gör ki, açıklaşma ve sadeleşmede öyle bir eşik geldi, kuramlarımız yeniden karmaşıklaşmaya başladı, parçacıkların ve etkileşimlerinin sayısı günbegün artarken evrene dönük bilinirler ve aynı hızda da bilinmezler artıyor, yeni ve gitgide daha karmaşık evren modelleri öneriliyor, protein çeşitlerinin yarı zamanlı masaüstlerimizde katlanmaları ise bir türlü bitmek bilmiyor. İş zihne geldiğinde, her bilgi yumağı ancak meselenin karmaşıklığını ve içinden çıkılmazlığını artırır gibi... Dahası, yöntemlerimiz gittikçe karmaşıklaşıyor, karmaşıklaşmak durumunda, bilgi artıyor ve çeşitleniyor; basit ve insanlar tarafından anlaşılır kuram ve modelleri sırtından atıyor. Bir bilim insanının zihni önünde sonunda bir tek zihin.. Son derece uzmanlaşmış bir zihin.. Dar bir alanın uzmanı.. Hem bütüncül hem derinlemesine bir bakış olanağı bizlerden gittikçe uzaklaşıyor. Özetle, Descartes gibi bir çok-yönlü-bilim-insanının olanağı çok gerilerde kaldı.

Ted Chiang'ın bir öyküsü daha var, kısa bir öykü, "The evolution of human science". Bu öyküde bilim, insanların elinden çıkıyor. İnsandışı faillerin geliştirdiği bilimi anlamak başlı başına bir akademik alan haline geliyor; son bilim: yapay zeka bilimi hermenötiği...

ü.

<14.06.012>  döverler:
bu paketi tuhaf biçimde harvey ile açacım. harvey'in bu konuda basılmış bir semineri var. aslında, harvey'e kadar, ütopya, o kadar popüler bir konu halinde ki, bir etkinlik düzenleyen, bir kitap yazan, bir blog açan birileri o işin içine ütopya katıştırmazsa döverler. hele de mimarsan kimse affetmez, anlaşılan o. ütopyanın distopyaya dönüşümü, outopya ve eutopya varyantları, bir edebi janr olarak ütopya, modernist ütopya, neo-modernist ütopik kurgular ve eleştirel ütopyalar, bunlar popüler olduğu halde benim de ilgimi çekmeye devam ediyorlar. esasında ben bir ara burada bookchin'in ütopyacı diyalog ile ilgili pasajını da tartışacağım sanıyorum. ve hep yuvaya dönmek ve bolo bolo gibi adlarını sürekli gevelediğim bazı ütopik anlatıların incelemesi için de zaman gelecek. daha eskilerden owen ilgimizi celbedecek ve bol bol vaktim olursa saint simon ve fourier'ye neden girişmeyelim. (zannetmiyorum ki girişelim). ütopyanın tüm varyantlarını 60-75 arası mimarlığında sınırlayıp anlamak isterdim aslında, ama ütopyanın, her türüyle, hiç görülmedik ölçülerde, gündelik pratiğin içine yedirildiği bugünlerde, güncel tavırlar üzerinden tartışmayı zenginleştirmeyeni de... [ben paketi açıyorum, gerisi önümüzdeki yıllar boyunca sakince...]

<02.10.012>  mekan-zamansal bir ütopyacılık peşinde harvey

*David Harvey, Possible Urban Worlds, The Fourth Megacities lecture
(16 November 2000), Colofon. 

"mekan-zamansal", zira harvey önce mevcut ütopyaları mekansal ve sürece dayalı ütopyalar olarak ikiye ayırıyor, onları eleştiriyor ve bir tür aufhebung olarak mekan-zamansal bir diyalektik ütopyacılık öneriyor. diyalektik, zira harvey bu ütopyacılığı mevcut mekan-zamansal süreçler ve bunların içsel çelişkilerinden kaynağını alacak bir pratik olarak düşünüyor; her birimiz geleceği kurgulayan ve yaratan birer mimar olarak ve sosyal mekan-zamana konumlanmışlığımızdan hareketle böylesi bir faaliyete katılabiliyoruz. mevcut süreçlere konumlanıyoruz -ve onları bir kenara bırakıp hayali bir evreni yoktan üretmeye yönelmiyoruz- zira evrimin bizi içine attığı temel mekanizmaları yoksayarak bu dönüştürme faaliyetimizde başarılı olamıyoruz (bu mekanizmalar: rekabet, işbirliği, çeşitlenme, zamansal yeniden düzenlenmeler ve çevrenin dönüşümleri); mesela 50ler ve 60ların kentsel hareketlerinin başarısızlığını rekabet ilkesini ihlal etmelerine dayandırıyor, sanki herşey kollektivizm üzerinden çözülebilecekmiş gibi, diyor. fakat yine de, unger'den alıntılayarak öne sürüyor ki, eğer toplum hayal edilmiş ve üretilmişse, onun yeniden hayal edilip yeniden üretilmesi de mümkündür. mucizevi olmayan bir diyalektik ütopyacılık, bütüncül bir çözüm üreterek değil, entelektüel, eleştirel ve hayalci güçlerimizi biraraya getirdiğimiz bir an üreterek, olanağa, mevcut olandan daha güçlü bir basınç kazandırmalı (p81) ve bu hayalciliğe itibarını geri kazandıracak pratiğin olanağı da mükemmelen spekülatif bir sistem olan kapitalizmin tam göbeğinde bulunuyor (p91).

kabaca özetlenirse, harvey ayakları kendi gününe basan, pragmatik ve eylem tabanlı bir tür ütopyacılık tariflemeye çalışıyor. insan bu noktada ütopya tabirinin anlamının biraz fazla genişletildiğini düşünmeden edemiyor. (ütopyayı sadece belirli bir edebi tür olarak mı ele alsam diye bile düşünüyorum bazen.) zira, esasında, bu tarif ütopyacılığı değil toplumsal aktivizmi anlatıyor. ve ama bu duruma razı olmak gerekiyor, sadece mevcut toplumdan daha iyisini hayal etmenin her türü değil, mevcut toplumun nasıl işlediğine dair her tür iyimser kurgu da ütopya başlığı altına yerleştirilebiliyor.

kısaca mekansal ve zamansal gruplardaki ütopyalara yönelik eleştirileri de buraya not edeyim. mekansal ütopyalar bir takım tarihsel güçleri stabilize etmek ve kontrol etmek üzere kurgulanıyorlar ve zamanı ortadan kaldıran bir tür ölü kentsel biçimsellik üzerinden anlatılıyorlar. ancak bu tarihsel güçler bu ütopyaların üretilmesi için harekete geçirilmesi gereken güçlerin ta kendileri (p71). ütopyanın gerçekleştirilmesi sürecinde, tarihsel süreç mekansal biçimin kontrolünü ele alıyor, oysaki tam tersine kastedilmişti.

p27 "The difficulty with so-called “high modernism” and the city was not its “totalizing” vision, but its persistent habit of privileging things and spatial forms over social processes. It presumed that social engineering could be accomplished through the engineering of physical form. This is, as Marin (1984) shows, the fundamental posture of all classical forms of utopianism (beginning with Sir Thomas More): they in effect propose a fixed spatial order that ensures social stability by destroying the possibility of history and containing all processes within a fixed spatial frame."

bunun karşısında, özgürleşmeci politika, sürecin yaşayan ütopyacılığını talep ediyor (p49); marx, hegel ya da serbest pazarcılık... fakat bir süreç ütopyacılığının ete kemiğe bürünmesi spesifik bir mevkide yere inmesiyle mümkün oluyor, içinde işleyebileceği bir mekansallık üretmesi gerekiyor ve bu mekansallaşmanın tarzı kritik önemde (p75). metin oldukça detaylı ve incelenmeyi hakediyor. ben şimdi şu iki alıntıyla bu uzunca notu kesiyorum:

p30 "understanding urbanization is integral to understanding political-economic, social, and cultural processes and problems. But this is true only if we consider urbanization as a process (or, more accurately, a multiplicity of processes) producing a distinctive mix of spatialised permanences in relation to each other. The idea that a thing called the city has causal powers in relation to social life is untenable. Yet the material embeddedness of spatial structures created in the course of urbanization are in persistent tension with the fluidity of social processes, such as capital accumulation and social reproduction. Instanciating social relations through the transformation of material environments makes it hard to change either. Thus do the inherently sclerotic qualities of the things we call cities, coupled with the sclerosis that often reigns in planners’ heads, effectively check the possibilities of evolving a different urbanization process." 

p31 "The problem is to enlist in the struggle to advance a more socially just and politically emancipatory mix of spatio-temporal production processes rather than acquiesce to those imposed by finance capital, the world bank and the generally class-bound inequalities internalised within any system of uncontrolled capital accumulation. Fortunately, the latter powers, however hegemonic they may be, can never entirely control urbanization (let alone the discursive and imaginary space with which thinking about the city is always associated). Intensifying contradictions within a rapidly accelerating and often uncontrolled urbanization process create all sorts of interstitial spaces in which all sorts of liberatory and emancipatory possibilities can flourish."

<02.10.012>  ebediyen genç

1. Twin Oaks, 1967'de Virginia'da (ABD?) oluşturulmuş bir gönüllü topluluk (intentional community). bu gönüllü topluluklar bir tür yaşayan ütopya deneyi gibi görülüyor ve ikiz meşeler de en ünlü ve uzun ömürlü ve sağlıklı olduğu varsayılan örneklerden biri. bu topluluklar çoğunlukla kapitalist ekonomiye kendine has biçimlerde eklemleniyorlar. kendi içlerinde ise eşitliğe, gönüllülüğe ve başka hangi değeri ön plana çıkarıyorlarsa o değerlere ağırlık veren bir yapıları oluyor. dışarıdan çeşitli şekillerde içeriye para aktaranlar olduğu gibi büyük ölçüde kendi üretimleri üzerinden geçinenleri de var. bu haliyle Owencıların deneyimlerini hatırlatıyorlar. bunlar çalışmanın ortadan kaldırıldığı yerler değil, belki yeniden örgütlendiği ve kapitalist ekonomide her zaman ücretlendirilmeyen işlerin de işten sayıldığı yerler.. ve bazıları, içinde yeraldıkları daha geniş topluluklara da çeşitli hizmetler sunuyorlar (şu link takip edilirse ziyadesiyle şaşırılabilir: ic.org).

şimdi, Hilke Kuhlmann'ın bir yazısı* İkiz Meşeler özelinde ilk bakışta görülmeyen bazı sorunlara işaret etmeyi hedefliyor. mesela eşitlikçiliğin haksızlığa ve kaytarmacılığa ne kadar çabuk dönüştüğünden dem vuruyor. şimdi ilk anda kaytarmacılığı tembellik hakkı zemininde ele alarak ne var yani bunda diye tepki gösteriyoruz. herkes kaytarsın, sen de kaytar ben de kaytarayım, hepimiz kaytaralım.. ona göre bir denge tutturur gideriz, nasolsa derdimiz karlılık değil, bir arada güzel bir hayat sürmek. fakat tuhaf bir şekile, eşitsizlik ve haksızlık algısı bu topluluklarda yaşayan insanları bir noktada topluluğa yabancılaştırıyor. ve tabii esasında tek yaptıkları çalışmak -dışarıda yaşasalar da öyle olacaktı. ve ama o zaman insan tatminini de o çalışmadan, ortaya koyduklarından alacaktır bu durumda. temel faaliyetin ne ise ondan dolayı kendini anlamlandıracaksın. fakat sen işini iyi yapmaya çalıştığın zaman bir tür cezalandırmaya uğruyorsun, ne yaptığının hiç önemi yok, sadece kaç saat çalıştığına bakılıyor. yanındaki yoldaş elinin ucuyla işleri öylesine götürürken sen görev duygusuyla topluluğu sırtlanmaya çalışıyor gibisin. ve yaptığın iş de genelde vasıfsız bir iş. şimdi burda iki konuyu birbirine karıştırarak anlattım, zira aynı süreçte ortaya çıkıyor: 1. hayatta yaptıklarının sana bir tatmin sunması için bir yerde bir meydan okuma ve kendini-aşma içermesi lazım. 2. adaletsizlik duygusu içten gelen bir rahatsızlığa yol açıyor, katlanamıyoruz, hele bir de eşitlik uğruna ortaya çıkıyorsa.

bu ahval içinde, Kuhlmann İkiz Meşeler topluluğunun görece başarılı olabilmesini değişim içinde bir süreklilik kurabilme başarısına bağlıyor: yani üyeler sürekli değişiyor, insanlar hevesle topluluğa katılıyor, sistem onları derhal enterne ediyor, ortalıkta çalışmanın faziletlerini sürekli yücelten bir tür prolet-kült dolanıyor ve ama kısa zamanda ilüzyon dağılıyor ve topluluktan ayrılınıyor. sorun değil, derhal yeni üyeler geliyor, bu şekilde, topluluk ruhu bireylerde devam etmiyor ama topluluğun mekanizması kendi sürekliliğini sağlıyor. bir tür "topluluğun buket / bundle teorisi"... katılımcılar kendileri için çalışmış olmuyor da, bütünün devamı için çalışmış oluyor. neyse o kadar kötümser olmaya gerek yok, kısa süreliğine de olsa olumlu bir tecrübe yaşanıyormuş.

[ve şimdi bir önceki paketçikte Harvey'in rekabetçiliğin gereğine getirdiği vurguyu hatırlayalım. saf bir kolektivizm ve kaba bir eşitlikçilik tuhaf biçimde tersine dönerken, esasında kaba biçimlerinde tadımızı kaçıran rekabetçilik insanın hayatına anlam da katabilen bir mekanizma olarak ortaya çıkıyor. ve belki bu yüzden ütopyalar uygulamalı olmalı, masa başındayken işlerin böyle tersine dönebileceğini nasıl tahmin edebilirsin?]

*Hilke Kuhlmann, The Illusion of Permanence: Work Motivation and Membership Turnover at Twin Oaks Community, in Goodwin, B. (Ed.), The Philosophy of Utopia, Routledge, 2007, (2001) pp157-171

2. Constant'ın Yeni Babil adlı bitimsiz eğlence dünyası fena halde sıkıcı olsa gerektir. bu kentin tek sakini göçmendir. evler ve kalıcı toplumsal bağlılıklar buharlaşmıştır. ebediyen genç kalan işsiz-güçsüzler atmosfer-üreteci kentin kaleydoskopik ve klostrofobik kapalı mekanında sonsuza dek dolanmaya mahkum edilmiştir. bu labirentin hiç bir noktasında özgürleştirici bir minotor bulunmaz. dolayısıyla sistemin hücrelerini yenileyerek hayatiyetini baki kılması da mümkün olmayacaktır. göçmenler sıkıntı yüzünden beyaza çalan zombilere dönüşmüştür. çeşitlilikte aynılaşan sokaklarında ve mekanlarında kentin bir damla daha eğlence salgılayabilmesi için daha çok beyin gerekmektedir. fakat muhtemelen son profesyonel durumcu da bekçi kulübesinde sessizce ölüp gitmişti.

İkiz Meşeler'in devamlılığı heveslilik anlamında genç kalan katılımcılarına, yani turistlere bağlı. hevesleri yaşlananlar topluluktan ayrılıyorlar. fakat bitmeyen bir gençlik avant-garde'ın dimağında hep ayrıcalıklı yerini korumuştur. ebediyen genç kalmak deyince ise aklıma gençleri imgesinin peşine katan bir rock yıldızı geliyor. birlikte dağın arkasına gideceklerdi. ve popüler kültürün kaleydoskopik dönüşümleri, imajların, modaların ve tüketilen eserlerin yoğun kıvamlı akışı Yeni Babilcil bir sıkıntı evrenine bizi hapsetmeye çalışmıştır. hapsolmuş olabilirdik.

tüm bunların karşısında Lefebvre'in Gündelik Hayatın Eleştirisi'nde apansız karşımıza çıkardığı kırsal şenlik sahnesi duruyor. taşra hayatından bir gün.

[imdi, misal ben, bir ademoğlu, bu kırsal günü büyük kentte tekrar tekrar kuragelmek için belli bir direngenlik arzediyorum. marullarımı topluyorum, maydonozlarımı yaprak bitlerinden kurtarıyorum, kitabımı okurken şezlongumda güneşleniyorum, arkadaşlarımı ağırlıyorum, yemek yapıyorum, turşu kuruyorum ve mesele ettiğim neyse onun peşindeyim. hayatım çılgıncasına dönüşüp durmuyor. bir seri mekansal, cisimsel, davranışsal ve fikri süreklilik keyfimi mümkün kılıyor. sakin bir mikro-göçmenlik içindeyim, mekansal, cisimsel, davranışsal ve fikri mikro-dönüşümler boyunca.]

<24.10.012>  mekan pratiğinin bazı çatışma hatları:
ü. konusunun her yönden birbirine bağlanan temalar çapraşığına bombalama atlamadan önce meselenin mimarlık kültürü boyutuna dair biriki giriş notu yazayım dedim. bu not Christopher Alexander hakkında. mimarlık eğitiminden sonra matematik alanına kayan, esasında hep mekan pratiği üzerine yazan ama hesaplama / bilgisayar bilimleri tarafından evlat edinilen, tasarım kuramlarının tarihinde adından hep bahsedilen ama üzerine pek de konuşulmayan bu bey, esasında halen yaşıyor ve yakın zamanlarda (2002-2004) The Nature of Order diye dört ciltlik bir eser yayınladı. ve bu beyin aslında ilginç bir düşünsel serüveni var. başlangıçta mekan üretimini oldukça kuru ve teknik yönlerinden ele alan metodolojiler üretmeye çalışırken, bu yöntemleri bir Hint köyüne uygulama denemesinde sergilediği hassasiyet (1964)... sonra yöntemini daha entegre ve bütüncül bir noktaya taşıyan ve belki daha uygulanabilir görünmesini sağlayan Pattern Language (1967) hamlesi ve bunun teorisini kurgulayan The Timeless Way of Building (1979) ile kırsal ve geleneksel bir duyarlığın savunuculuğuna demir atışı... Alexander'ın mimarlık pratiğini (aynı anda hem mimarlığın nasıl yapıldığını, mekanların nasıl üretildiğini ve o mekanların kendisini) dönüştürmeye adanmış akademik üretimi üzerinden 20.yy'ın tamamına yayılmış gelenekçi ve yenilikçi, hümanist ve anti-hümanist kamplaşmalara dair çeşitli tartışma hatları serilebilirdi.

esasında bu pattern kavramı bana hep pek önemli görünmüştür. ama pattern language, yani mimarlığın bir üretken grameri düşüncesi, tek başına, tasarım sürecini açıklamak ya da yeniden üretmek için yeterli değil. bir pattern, bir tür mekansal meme olarak düşünülebilir. ve iş yapmaya dair bir meme olarak da düşünülebilir. ikisi aynı anda düşünülüyor da olabilir. ve bu kavramı sadece hümanist, insan-merkezci, gelenekçi ve quasi-mistik bir alana sınırlandırmak durumunda da değiliz (Alexander ama öyle yapıyor gibi görünüyor). öte yandan kendin-yapçı duyarlık ve pratik de bu insan-merkezci, gelenekçi ve quasi-mistik olanla o kadar iyi üstüste çakışıyor ki pek çok zaman, kendin-yapçılık bu patternler memetiğinin bir uygulaması olarak da tariflenebilirdi. şimdi, hümanist - anti-hümanist ve gelenekçi - yenilikçi tartışmaları mimari modernizmin ütopyalarının teşkili ve eleştirisinde merkezi önemde. her ne kadar benim temel ilgi alanım modernist ütopyacılık denen alan değilse de, temel ilgili alanımın modernist ütopyacılıktan ne anlamda farklı olduğunu ve ne anlamda onun devamı olduğunu ortaya koymak benim için önem arzetmeye devam ediyor.

<06.03.013>  ütopya yetmezliği ve gündelik hayat:
bir gündelik hayat kavramı kendin-yapçı mikromimarlıklarla doğrudan bağlantılı değil midir? ve kendin-yapçı mimarlığın bizim anladığımız bildiğimiz mimarlıkla ilgisi var mı? mini taktiklerin ince dokulu karmaşık ve hareketli coğrafyası ütopyanın ya da mimarlığın kalın hatlı pratiğiyle üstüste çakışabilir mi? cevaplarım olumsuz. referanslar, lefebvre, vaneigem ve de certeau. her durumda, bu ilginç bir hat. mikrogöçmenlikler, mikromimarlıklar, mikroetkinlikler. .

<30.07.014>  ütopyanın romanları:

ütopya edebiyatının pek ünlü 3 metnini karşılaştırmaya değer. zira bunlar belki insan ruhunun bazı ezeli hatlarını açığa seriyor olabilirler. bunların ilki, edward bellamy'nin looking backwards'ı. bir amerikan romanı.. belki samuel butler'ın viktorya dönemi ingilteresi'ne yönelik bir taşlama mahiyetindeki fantezisi erewhon'dan bir miktar esinlenmiş olabilir.. ama bu bir ütopya. bir taşlama değil. bir odada uyuyakalan, orada unutulan ve yüz yıl sonra yeniden uyandırılan bir adamın gelecekteki hayatın harikaları arasında mest olmakla kalmadığı, bir de, roman kitlelere daha çekici gelsin diye herhalde, geçmişteki sevgilisinin handiyse aynını gelecekte de bulduğu (ki bunlar hep rasyonalize edilmiş), ütopyanın kaymaklısı bir kitap. oldukça da yankı uyandırmış döneminde, pek çok cemiyet kurulmuş bu gelecek vizyonunu gerçeğe taşımak için. zira tarihin bir yerinde, insanlar bu yeni düzenin daha rasyonel olduğunu anlıyorlar ve bilinçli bir şekilde tarihin dümenini çeviriyorlar, ütopya dediğin şey öyle işliyor. kendini doğrulayan kehanet... bellamy'nin yeni ülkesi geride bıraktığı yaşantının tüm tatsızlıklarını altetmeyi başarıyor (mesela çamur nedir bilmeyen üstü kapanıp açılabilir sokaklar).. bir endüstri ordusunun parçası olarak (düz anlamında, gençliğinizi ordu modelinde örgütlenmiş bir çalışanlar organizasyonunun parçası olarak yaşıyorsunuz) ve bu sayede günde görece kısa bir süre çalışarak topluma karşı bir bedel ödedikten sonra genç sayılabilecek yaşta emekli olup, kendinizi sanata, edebiyata, müziğe, vd. verebiliyorsunuz. sosyal hayat da son derece merkeziyetçi, organize ve verimli. ortak yemekhanelerde yemek yiyor, ülkenin her yerinde aynı olan malları ülkenin her yerinde aynı olan showroom'lardan sipariş edip, ülkenin her yanına çok hızlı mal eriştiren bir aktarma bandından bir iki gün içinde teslim alıyor, dev konut bloklarında yaşıyor, merkezi odalarda konserler izliyor, ya da inanın ya da inanmayın merkezi sistemden istediğiniz programı, mesela pazar vaazını canlı olarak dinleyebiliyorsunuz. kayıt dinleyemiyorsunuz. çünkü kayıt yok. sadece telefon teknolojisine dayalı iletişim var. anahtar kelimeler: endüstri, merkeziyetçilik, ordu, organizasyon, teknik akıl, teknokrasi, verimlilik, adalet, eşitlik. sosyalist düşüncenin büyük bir bulvarını kapsıyor bu ütopya ve kim söyleyebilir 20. yy boyunca devasa deneylere konu olmadığını? devletçilik adı altında bir kenara atılmadan önce..

sosyalist düşüncenin alternatif bulvarını da, boylu boyunca, william morris katediyor. news from nowhere, bir tarafta morris'in zanaatlere, el işçiliğine, güzel insanlara, gösterişli ve süslü giysilere ve genel olarak ince zevklere duyduğu ilgiyi bolca açığa vururken, hayatı daha da yaşanır kılacak önemli konuların yanında, londra ve çevresini o endüstriyel ve karanlık 19. yy'dan alıp post değil pre-endüstriyel, kırsal bir dokuya yeniden kavuşturuyor. sabah kalkınca thames'de yüzüyorsunuz ve ordaki bir kayıkçının işi insanları thames'de gezdirmekmiş, para da almıyor, yine bir tür ortak toplumsal sistem var ama yönetim merkezi yok, bu ademimerkeziyetçi kır hayatında insanların derdi çalışmak zorunluluğu değil yapacak iş bulamamak. temel faaliyet tarım ve gündelik işler ve onun ötesinde herkes kendini hobi zenaatçiliğine öylesine kaptırmış ki soylulara layık bir incelik içinde yaşanıyor güneşli ve tertemiz ingiltere kırları. yine anlatıcı adamın güzel kadınlarla münasebetleri roman boyunca dokunmuş.. tabii bu roman özgürlükçü, kırsalcı (endüstriyel karşıtı) ve anarşist bir sosyalizmi tam da bellamy'ye yanıt olsun diye ortaya seriyor ve edebi olarak daha başarılı. ve doğruya doğru, dünyası da daha güzel ve gerçek. ve bugün hala gerek beyaz yakalımızda, gerek anarşistmizde, gerek ekolojistimizde, gerekse özgürlükçü sosyalistimizde, kentten ve baskıdan ve gündelik hayatın anlamsızlığından sıkılan her bireyimizde karşılığını bulan derinden bir ah çekme halinin güzel bir ifadesini kağıda döküyor.

üçüncü kitap, davranışçı ütopya, b.f. skinner'ın walden two'su. bir deneyi anlatıyor, ismini aldığı thoreau'nun walden'ı gibi. tabi walden gerçek bir deneydi, iki yıl iki ay ve iki gün de sürmüş olsa, ve aslında medeniyetten 3 km uzakta da olsa ve aslında thoreau'nun gerçek evinin yakınında da olsa ve aslında artık o dönemde vazgeçtiği nasıl bir sosyal hayat ve nasıl bir yaşantı idiyse anlaşılan yaşadığı normal hayattan pek farklı olmasa da ve aslında izole falan da olmadığı halde gerçek bir deneydi işte. her şeyi yalan olan bu gerçek deneye, her şeyi davranışçı bilimin "cutting edge" buluşlarına dayanma iddiasında olan hayali bir sosyal deneyle, bir kaç bin kişinin 10 yılda inşa ettikleri uyum içindeki mutlu ve amerkan kırsalında şubeler açmaya başlayan bir walden 2 ile karşılık veriyor, tam bir üst düzey amerikan akademiki olan ve hayatında kampüsten çıkmamış gibi bir hali olan ukala skinner. (bu üçlü arasında bir tür elitist ukalalığı olmayan bir bellamy var, döneminin ortalama beyaz yakalısı olmalı (romancılığa gazetecilikten geçiyor kendisi), zaten 3 kitap da zaman içinde klasikler haline gelse de en çok onun--tam manasiyle ortalama insana hitap eden--kitabı satıyor. patlıyor da denebilir.)

skinner, iyi bir bilim insanı olarak, walden 2'sine farklı gruplardan seçilmiş bir örneklemi gözlemciler olarak davet ediyor. eh tabii ki dağılımda ilgisizi de var, ilgilisi de, şüphecisi de var, olumlusu da.. herkes kendi ruhu içinden bu yaşayan ütopyaya inanıyor ya da inanmıyor. ama kitabın ilginç bir yönü, bu yaşananın bir gerçek olduğunun roman kahramanlarına tekrar tekrar vurgulanması. sanki okurken bu deneyin gerçekten yaşandığına inanmamız gerekiyor. sanki bu gerçek bir anı kitabı. ama bu bir roman. eh, walden 2 bir sosyal psikoloji uygulaması, aynı zamanda bir araştırma alanı. insanlar üzerinde yapılan gözlem ve deneylerden elde edilen bilgi yine insanların davranışlarını hissettirmeden yönlendirmek için kullanılıyor. belki skinner bu bilgi birikiminin çoktan, en azından deneye başlamaya yetecek kadar bir kısmını, bizzat laboratuvarda ortaya koyduğunu düşünüyordu da ondan bu şekilde yazıyordu... öyle ise tam akademik tavrı. ama bakalım gerçek bir toplumsal deneye ölçeklenebilecek miydi bu laboratuvar birikimi? hah, skinner'ın da görmek istediği tam olarak buydu. romanda kendisini hem olumlu gözlemci hem de deneyin başlatıcısı ve merkezi karakteri rolünde görevlendirmiş. ve anlıyorsunuz ki, derdi mutlu toplumdan önce akademik araştırma hattının önüne serdiğini düşündüğü ufka doğru ilerlemek. büyük hırsı bu... bebeklikten itibaren giriyorsunuz bu kontrol mekanizmasına ve mutlu, uyumlu dolayısıyla özgür bir birey olarak yaşayıp gidiyorsunuz. hani bir de aldous huxley'in brave new world'ünü düşünün, eutopya mıdır, distopya mıdır anlaşılmaz ama esasında herkes mutludur işte. orjiler, mutluluk veren uyuşturucu.. herkes mutludur. yeri gelmişken not edeyim, huxley'in ada'sı eutopyadır, öyle bilinir ama onun da anlaşılmaz eutopya mı distopya mı olduğu... ama bunlar üzerine ayrı başlık açmak lazım, 'eutopya-distopya karışıkları', çünkü anlaşılmaz, devlet, güneş ülkesi, ütopya, looking backwards... bunlar eutopya mıdır distopya mıdır anlaşılmaz... walden 2 de benzer bir rahatsızlık uyandırıyor insanın ruhunda. bir kenarda kitaplar arasında bir hayat süren ve dünyayı yönlendirmekte bir çobandan daha mahir olacağını düşünen, çoban modeli yerine teknokrat modelini geçirmek isteyen şahısların yazdığı ütopyaların hepsinde sivilceli bir ergen kapris yapmaktadır sanki... morris'in ütopyası eutopya'dır güneşli ve kırsal, ona şüphe yok, ama aynı ukala ergen orda da kitap boyunca kendi biçimsel zevklerine göre dünyayı ve insanları yeniden şekillendirir. ütopyanın ikircikli bırakılması ya da didaktik anlatımdan bir şekilde kurtulması belki o yüzden gerekmiştir, ursula o yüzden ütopyayı etnografi biçiminde yazmıştır belki (hep yuvaya dönmek). ya da distopik bir zorunluluk ve çalışma ekonomisiyle bu yüzden eşleştirmiştir, ütopya gibi davranmayan ütopya, mülksüzler? ve belki çoğulcu ütopya bolo bolo (P.M.) o yüzden heyecan uyandırıyordur?

detaylara gelirsek, üç romanın kurduğu gelecekte de kitabî ilgiler pek önemsenmiyor, hayata dair pratik bir yönü olan bilgi öğreniliyor. sadece bazı eksantrikler entelektüel konulara meraklı oluyor. ki bu ursula'nın ütopyalarında da böyle. müzik, zenaat, resim, gündelik işler ve özellikle tarım faaliyeti yüceltiliyor ama kitabî entelektüel faaliyetler hayatın amacı olarak görülmüyor. yazarlar bunalmış.

ikinci ilginç yan, üç roman da birinci şahıstan anlatılıyor (burası çok ilginç değil, ütopya janrı genelde bir erkek gezginin anıları şeklinde yazılıyor) ve anlatıcı kahramanlar erkek olduğu için her roman, belki biraz da romanı renklendirmek amacıyla, adamın kadınlarla ilgili gözlem ve yaşantılarını da içeriyor. bunu ursula'nın ütopyalarıyla kıyaslayın. orda cinsellik daha fazla yer tutar ama gündelik hayatın parçası olarak. cinsellik hayatın dokusuna aittir ve ursula'da bu dokunun daha zengin olasılıklarının araştırıldığını da görürüz. erkek ütopyacılığında esas olarak adamlarla kadınların usturuplu aşkları ve huzurlu birliktelikleri var. yine de morris'in ve callenbach'ın (ekotopya) hakkını burda yememek lazım (okuyanlar detaylara baksın).

<03.06.015>  ordan hareketle aksini yazmak gerekir:
tam tersidir. aksidir, yansımasıdır. ütopya dedikleri, ya da romantik isyan dedikleri dahi belki, tam aksidir işte, olup bitenin.. olmayıp bitmeyenler ama olması sürmesi istenenler, olması lazım olup olamayanlar, burada olamayanlar, tam olamadıkları için neyin olamadığını anlatırlar. neyin olamadığını anlattıkları için neyin olduğunu da anlatırlar. çünkü olamayan burada dimağımızda talep olarak, beklenti olarak, arzu olarak, umut olarak buracıkta durmaktadır, burda işlemektedir, burayı çalıştırmakta ve sürdürmektedir, burada olmayan da işler, bir anlamda buradadır. ütopya edebiyatının bir kullanımı da, tersini anlatmak, neyin olmadığını, neyin eksik olduğunu, dolayısıyla, neyin olduğunu anlatmak olabilir. ütopya şüphesiz iyimserlik edebiyatıdır da, aynı anda da bir kötümserlik edebiyatıdır, geleceğe dönük iyimserlik, günümüze dönük kötümserlik, olasılıklara dönük iyimserlik, gerçekliğe dönük kötümserlik. ve tabii bir umut ilkesi vardır, kapalı, bitmiş ve anlaşılmış varsaymaya karşı, üretmez, döngüsel ve aynı varsaymaya karşı bir yaratıcılık ve umut ilkesi vardır. ancak, bu ilkeyi tam bir özgürlük, sınırsız bir üretkenlik olarak anlamamak gerekir. sınırlı bir açıklıktır bu. kapalı olan, süreğen olan, devam edip duran ve tekrarlayan hakimdir. biyolojik bedenzihin orda türer. anlam orda türer. kültür orda türer. kötümserlik ilkesinle, yani yaşamın şeytanıyla yüzleşmeyen hayatın yaratıcı ve iyicil tanrısıyla tanışamaz. ideallerle ve bu ideallerle bir şekilde ilişkili olan ütopya edebiyatıyla yüzleşmeler o sebeple hep bu şeytan üzerinden gerçekleşir.

'n' ile başlayan

<07.10.012>  bir iki başlangıç tanımı:
imdi, bu aşağıdaki tanım ve soruları yeterince çalışmış olduğumu iddia etmiyorum, ama zaman içinde yeterince çalışacağımı iddia ediyorum, bkz.:

değer nihilizmi:
değerlerin ortadan kalkışının ardından eylemler arasındaki [hissedilegelmekte olan] önem [ve/ya değer] farkını korumanın ya da bu tip önem hiyerarşilerini yeniden inşa etmenin, buna girişmemekle arasında nasıl bir önem farkı kalır? [neden parçası olageldiğim bedenzihin ve toplumsal yapıların mevcut projelerini ya da değerlerini koruyayım?] (buna ek olarak niçe'nin bahsettiği kahır momenti mevcut olabilir.)

ölüm nihilizmi:
ister hayat ölümü, ister özdeşlik ölümü formunda olsun, [eylemlerin pragmatik eşdeğerliği]:
1. a) benden sonra neden tufan olmasın? b) herkes bir gün ölecekse, tüm bunların doğru biçimde yaşanmış olmasının bir önemi kalır mı?

özdeşlik ölümü formunda, yukarıdakine ek olarak,
2. faillik: ben yanılsama olduğuma göre tekilliğimin projelerine neden hala sahip çıkarım?

bunu yapmam ve yapmamam arasında -değerlerden yola çıkılmadığına dikkat- yani yanılsaması olduğum ve özdeşi olamadığım faillerin projelerini takip etmek ya da ona aykırı hareket edilmesine etkimek arasında ne fark var? ben failin kendisi olamıyorsam, sadece o olmayagelmek olabiliyorsam, her ne kadar en yakını olduğum fail de olsa beni üreten, diğer faillerden neden daha önemli oluyor benim için?

faillik kavramının, anlayışının değiştirilmesi sorunu ortadan kaldırmak için yeterli gelecek mi? peki gerçekte bu faillik ve özdeşlik algısını değiştirmek mümkün mü? keyfi mi bu algı? yoksa esasında humecu alışkanlıklar üzerinden yaşamaya devam edegelmek mi bu? eğer aynı faillik anlayışını sürdürüyorsam ve aynı özdeşlik/benlik anlayışını sürdürüyorsam, özdeşlik ve ölüm sorunu bedenzihnim için hiçbir durumda hafiflemeyecek demektir, bu soruna kilitlenilmiştir,

ölüm nihilizmi, bu kilitlenmişliğin sonucundaki eylemler eşdeğerliği düşüncesidir, ayrıca, fikrin bütünlüğünde anlaşıldığı anlardaki ölüm dehşeti ve/ya anlamsızlık duygusu mevcut olabilir.

<04.01.010>  bilimin öyküleri:

Dennet, Hofstadter'in bir diyaloğunun ardından bir süre düşünce deneyleri üzerine yorum yapıyor ve şöyle bitiriyor*:

"... In the end we must turn to the rigorous methods of hard science the experiments, deductions, and mathematical analyses to keep the speculations honest. These methods provide raw materials for suggesting and testing hypotheses, and even serve often as powerful engines of discovery in their own right. Still, the storytelling side of science is not just peripheral, and not just pedagogy, but the very point of it all. Science properly done is one of the humanities, as a fine physics teacher once said. The point of science is to help us understand what we are and how we got here, and for this we need the great stories: the tale of how, once upon a time, there was a Big Bang; the Darwinian epic of the evolution of life on Earth; and now the story we are just beginning to learn how to tell: the amazing adventure of the primate autobiographers who finally taught themselves how to tell the story of the amazing adventure of the primate autobiographers. ..."

*Hofstadter and Dennett, 1982, The Mind's I: Fantasies and reflections on self and soul, p460.

<28.11.012>  mutluluğun altın kuralları:

mutluluğun üç adet kuralını sayacağım:
1. "kalabalığın dediği değil."
2. "herşeyin zamanı."
3. "zorluk-keyif dengesi".

bu 3 kuralı nihilizm paketine yazmak gerekir. çünkü nihilizm bir mutluluk felsefesidir. ama hedonist olmayan, yönsüz bir mutluluk felsefesi.

nihilist kutusunu araştırdığında kutunun içinde her tür duygulanım açığa çıkar; tüm bir duygulanımlar coğrafyası oluşturmak üzere. ortada görünmeyen tek duygu kutunun dibinde kalmış olmalıdır. ama kutunun içinde başka duygu yoktur. nihilistin kutusunda tüm bir duygulanımlar coğrafyası bulunmalıdır, yoksa nihilizm belirmez. bu kutuda aranıp taranıp bulunamayan, ama aranıyor oluşu ile kendini vareden duygu umuttur.

nihilizm yön barındırmayan bir mutluluk felsefesi olarak, insan mutluluğunun koşullarını ve yapısını araştırır. umut barındırmayan bir dünya görüşü olduğu için de umutsuzluğun sebeplerini ve gerekçelerini araştırır.

<22.01.013>  nihilizm ve tutkular:

felsefi nihilizm ile duygulanım nihilizmleri arasındaki bir takım ayrımlara işaret etmek gerekiyor. nihilizm kelimesiyle karşılaşan insanların aklına ilk düşen meselelerin etrafına toplanabileceği bir ayrım hattı şu mesela: düşünsel nihilistler davranışsal nihilistlere dönüşürler mi dönüşmezler mi? ya da bu ikisi aynı mıdır yoksa ayrı mı? zira nihilizm hep davranışları düzenleyen bir öğreti gibi, bir ahlak öğretisi gibi düşünülmüştür. ancak, nihilizmin ahlak felsefesiyle kuvvetli bir ilişkisi olduğu kesinse de, nihilizm yeni bir ahlak getirmez. peki nihilist olarak davranan var mıdır? davranışsal bir nihilist görülmüş müdür? mesela acaba psikopatlar, düşünsel nihilistler olmasalar da, davranışsal nihilistler olarak işlev görürler mi? uyguladıkları ahlaki değerler açısından bakıldığında, evet. ama hedefler açısından nihilistten çok fırsatçı oldukları, son kertede bir tür bencil pragmatizm sergiledikleri düşünülebilir. düşünsel nihilistler ise felsefi inanç olarak hedef ya da değerleri namevcut buluyorlar. oysaki bunların pratikte ruhta işlemeye devam ettiğini kabul edeceklerdir. o zaman bu noktada namevcut olmak, basitçe, mutlak olmamak, yani dünyadan ötede, daha yukarıda, daha özsel, daha tözsel bir göndereni, bir kaynağı, bir dayanağı olmamak, herkes için geçerli, evrensel, kalıcı, değişmez olmamak anlamlarına geliyor (ki niçe aslında nihilizm üzerine analizinde haklı, ilk sarsıntı ve kahır atlatıldıktan sonra nihilizm duygusal ton değişimine uğrar.) ve bu sebeple, pragmatizm ve nihilizm arasında yer yer bağlantı, hatta çakışmalar bulunabilir. sadece, nihilizm, pragmatizmi savunmayı da getirmez, buyurmaz, çağırmaz, imlemez. dolayısıyla mesela bencil olmayan pragmatizm, hem hedefler hem değerler öneren ama bunları mutlak'a bağlantılandırmayan utilitaryanizm, seküler ahlakçılık, esasında nihilizm ile özdeş kabul edilemez. o zaman bu noktada, telos açısından, amaçlar nihilizmi açısından da, bir tür doğuştan pragmatizm, doğuştan hedeflilik işliyordur ve işleyecektir. nihilizm o zaman sadece ikinci kademede işleyen bir sonradan-rasyonalizasyon mekanizmasını mı ilgilendirir? serinkanlı bir akli değerlendirme, ama olan biten üzerine; olacak olanlar üzerine değil...

bu yüzden de nihilistler ahlaklıdırlar. ahlaklı olmayanlar psikopatlardır?* ahlak doğuştan gelen tutkular tarafından (erken bir referans olarak bkz. hume), içinde bulunulan kültüre uyumlandırılarak içimizde yeniden üretilegelir ve tek bir mekanizma değil bir mekanizmalar bolluğu kullanır. topluluklarda işleyen ilişkisel yapılar ve bunlara uyum sağlama yollarımız, kendimize dair algımız ve bizi çekip götüren ve dönüştüren planlarımız da işin içine katıldığında, aynı anda bir poziyonlar bolluğu işgal ettiğimiz ortaya çıkar. serinkanlı nihilist değerlendirme bu pozisyonların çok azını ele geçirebilir. her ne kadar kahır nihilizminde bu tema mevcut olsa da nihilist intihar etmez. ama depresyondaki kişilerin intihar yüzdeleri ortalamadan yüksektir mesela. depresif, amaç nihilistine dönüşebilir. ama işte, tüm bu nihilizmler 'ayrı'.
*Babiak and Hare 2007, Snakes in Suits: When Psychopaths Go to Work, p184: 
"Recent brain imaging research indicates that the experiences and events that most people find emotional are associated with activation of several brain areas, including the limbic system, which is sometimes referred to as the “emotional brain.” But these same experiences and events fail to activate components of the limbic system in psychopaths. Indeed, psychopaths respond to what should be an emotionally arousing event (such as an emotional word or a gruesome picture) as if it were not emotional at all. Curiously, in psychopaths, the parts of the brain that are activated by such events tend to be associated with language processing. Their response seems to be more cognitive or linguistic than emotional. Their callous indifference to the plight and inner pain of others is more akin to that of a predator to its prey. But we often fail to realize this—a fundamental mistake— preferring instead to believe that everyone shares the same inner turmoil and pain."

<24.01.013>  internetin nihilistleri ya da gençlik isyanı:

anonymous ya da inci tayfası, bunlar nihilist bir pozisyonun oyuncu keyfiliğini sergilemekteyken sonra bir yerde iyinin yanında saf tutmaktan keyif alan karakterlere büyüyorlar. benzer dönüşümler dada'dan sürrealizm'in toplumcu dönemine, ya da harfçiler'den durumcular'a geçişte de görülüyor... 'genç nihilizmi' gencin yerini bulmaya çalışan isyankar saygısızlığınla birleştiğinde bilgisiz ve özgür bir kinisizm, bir saldırganlık, bir eğlenip durma hali üretiyor iken ve tüm değerleri yerle bir etmeye yönelebiliyorken ve bu yerle bir olmuşluğu ürününde sergiliyorken (etik, estetik ve bilgiye dair herşey dibe yuvarlanabiliyordu), aynı failler biraz büyüdüklerinde katıldıkları ve paydaşı oldukları topluluğa dair iyicillik, faydalı olma ve kuruculuk yönleri ön plana çıkıyor. bilginin anlamı ve önemi artıyor, bilgili olmaya değer verilmeye başlanıyor... fail, sunumundaki nihilisti minimize ediyor ve diğer inanç ve düşüncelerine ağırlık vermeye geçiyor; evvelki şiddetinin etrafında ve içinde oluşturduğu üretken kurumsallıkları bu kanallara aktaramaya çalışıyor... bu süreçte bir topluluk halinde kurumsallaşılmışsa, aynı terörist bir organizasyonun politik sistemin legal bir bileşenine dönüştüğü örneklerdeki gibi, bir toplumcu kuruluş olarak katılaşılıyor... ve yeni gençler yeni bir yıkcılığı harekete geçirmiş oluyorlar bile bir yerlerde sessizce..

bizde naro, bir parçacık böbiler ve esas olarak da incisözlük saygısızlık ve sorgulama eğilimlerini örneklediler.. tabi bizim tarihimizde daha eski örnekler var iseler de görünür olmadan ortadan kalkmışlar gibi görünüyor.. 6.45 kendine alan açıp kurumsallaşmış olanlardan... (ve avrupa'da dada, sürrealizm ve bunların neo ve post versiyonları tükenmek bilmiyor..)

internet meseleyi enternasyonal boyutlara büyütmeyi sağlıyor.. bu saygısız havayla donanan bebeler kalabalığın gücünü keşfettiklerinde DOS saldırıları üzerinden altta kalanın canı çıksına başlıyorlar.. sonra ama bu yıkıcılığı meşrulaştıracak türde politik bir içeriği olan ama tam da düşünsel bir merkezi olmasa da anti-otoriter ve özgürleşmeci söyleme daha yakın kalan eylemlere girişebiliyorlar.. sığlığa ve ahmaklığa şiddetle saldıran bir sığlıktan, bu saldırısını politik renklere boyamaya başlayan bir yarı-entellektüelliğe geçiliyor.. sonrasını bilemiyoruz henüz.

bu anlamda nihilizm tekrar tekrar ortaya çıkıyor. rus nihilistleriyle bu sayılanların mesafesi öyle uzak falan değil ve nihilist sıfatını kullananlar benzer bir ruh durumunu yeniden ve yeniden beden-zihinlendiriyorlar çoğunlukla.. bu topluma itiraz eden bir gençlik duygulanımı.. en temel anlamı bu olmalı... öte yandan, farkında olduklarından daha haklılar, bu meslekten ya da hobici nihilistlerin çoğu, hiç farkında bile olmadıkları bir felsefi zeminde.. haklılar ama, esasında onlar sadece gayet iyi bildikleri başka bir zeminde memeliliklerinin bir aşamasını yaşıyorlar. niçe gibi nihilizmi sahiplenip bir kurama kavuşturmaya niyetlenen de fazla görünmüyor ortalıkta. beşeri varlığı insan türünden memeliyi hızla ele geçiriyor. beşeri olanın kuralı da uyumdur, iyicilliktir...

burda, politik kuram, felsefe, avant-garde sanat, aktivizm, radikalizm, gelişim psikolojisi, toplumsal psikoloji, sosyoloji /alt kültürler, network araştırmaları vd. hep bir araya gelmek durumunda, bu meseleyi tam olarak çalışabilmek için. ve ayrıca bu tip nihilizmin sadece sola kaymadığını, bazen, üzeri bir takım değerlerce örtülmek üzere sağcı, faşist, muhafazakar alanlarda da barınma ve hizmet şansı bulabildiğini unutmamak lazım.

sonra, misal lulzsec, onlar merkeze gelip ahlaklı bir pozisyon alınca içlerinden çıkıp tam bir ilkesiz saldırganlığa geçiyor. bu süreç hep devam edecek çünkü; ruhtan kaynaklanıyor.

<03.02.013>  eleştiri ve nihilist:
ama belirli bir perspektife tutarlı biçimde yerleşme gereğini reddeden eleştiri; iyicil olanlar dahil. müesses ve hakim olana da, alternatifi olarak ortaya çıkana da yerleşme gereğini tanımayan eleştiri. beriki muhafazakar öbürsü de eleştirel oluyor. biz tabii entelektüeller olarak öbürsünde durduğumuzdan zaten biz işte kestirmeden iktidar denip karşımızda şeytanlaştırılan tarifsiz tanrıya karşı yeni ve adına muhalif ya da eleştirel denen o öber tarikattan olduğumuz, hepimiz de birbirimizi çeşitli işaretlerden bildiğimiz için altkültürümüzün kodlarını zorlamadan efendime söyleyeyim... işte bu perspektifi tutarlı biçimde benimseme gereği görmeyen eleştiri olursa bunun sebebi nedir?

bir karakterin perspektifine de yerleşemeyen bir yerleşememeler, bir bitip tükenmek bilmez yersizyurtsuzlaşmalar ve hızlı konup göçen yerliyurtlulaşmalar ve burda vurgulanması gereken herhangi bir yerliyurtlulaşma mevkisinin ayrıcalıklı görülmeyişi elbet..

fakat ilginç biçimde mutlak bir yersizyurtsuzlaşmalar çağrısı da ayrıcalıklı bir pozisyon olarak kurgulanmadığı için nihilist her an değil ama bazı eşiklerde inançlarının altıboşluğunu ve işgal ettiği pozisyonların nihai önemsizliğini hatırlayandır. ama bazı eşkilerde. bu bir eylem tariflemiyor. bu hatırlama en az diğer davranışlar kadar tesadüfidir. bunun sonucu ise olası pozisyonlara kendini kaptırıp dağıtmak. işte bu göçebelik değilse nedir?

dolayısıyla nihilist baştan sona eleştiridir; ya da bakışa göre, eleştirinin sonudur. yeni bir yönü yoktur, yönü kapılmışlığında katıldığı failliklerde belirlenir. eşiklerde hatırlar; dada'ya düşamp'a göz kırpıp durmalıdır. inançlıdır, uzayan genişleyen periyotlar boyunca, eşiklerden eşiklere. tutarlılık eksilir. farklı toplumsal karakterler meşruluk kazanır. kerameti kendinden menkul olma halini dayatan da budur, etkili olduğu sürece ruhun akıntısından başka yargıç yoktur, kyniklik kalır, tutarsızlık sonuçtur. e bu noktada bu nihilistten ilginç bişey var mıdır? dünyanın 7 saçmasından biridir o.

<10.11.013>  bir varoluş felsefeciliği:
varoluş felsefeleri insanın dünyadaki varoluşunun anlam, amaç ve değer düzlemlerini incelemeye odaklanıyor... ve genelinde hayatın anlamlandırılması ve onun nasıl yaşanacağı üzerine kafa yoruyor. nihilizm bu genel çerçeve içinde anlam, amaç ve değerlerin dünyevi ve olumsal oluşunun sonuçlarına ve ölüm gerçeğine odaklanıyor. geleneksel olarak temel momentler şunlar: 1) kahır momenti ve saçma //özün, tözün ve mutlakın yıkımı (değerler, tanımlar ve amaçlarda) 2) dünyevîlik momenti //anlamların asla kaybolmadığının ve değerlerin işlemeye devam ettiğinin idraki (keyfî ya da mutlak anlamda göreli değiller, bünyenin dünyayla etkileşimlerinde üretiliyorlar), tanımların 'bedenlenmiş' bir gerçekçilik ve düşünme üzerinden anlaşılması. 3) kuruculuk aşaması //kuruculuğa cevaz verilmesi ya da kuruculuk görevi (camus>hem birey hem toplumu adına, nietzsche>tür adına, stirner>bireyin kendisi adına, kierkegaard>bireysel 'inanca sıçrama' olarak, sartre>evrensel bir sorumluluk adına kuruculuğa mahkumiyet. söylemeye gerek yok, 2. momentten 3.'ye geçmek zorunlu değil. ayrıca doğrudan 2'den de başlanabilir. esas halimiz 2'dir. durum buymuş. 1 ve 3 olumsal, 2 ise gerçek. (then what?) > sartreyen tarif tam olarak bedensiz; mutlak bedensizlik, mutlak ayrışmışlık... keza ona bu mutlak özgür hiçliği ilham eden heideggeryen "hiç" de platonik varlığın bir parodisi gibi duruyor -ki bir tekme atıp kurtulabiliriz. camus'nün tartışması yöntem ve kurgusunda sığ/aydınca. nietzsche'nin kuruculuk gereğini toplumsal sağlığa temellendirmesi tepkisel -ve sosyal darwinizmin bayağı bir türüne dayanıyor. > ölüm varoluş felsefelerinde yer tutuyor. heideggeryan ve kierkegaardian bireyleşme analizleri yanlış olmasa da meselenin zengin içerimlerine hakkını vermiyor. zira ölüm özel bir durum ve bireyi reflektif düşüncede toparladığı kadar, [yalnız] bu düşünce düzeyinde onun eylemlerini anlamsızlaştırıyor da. bu hususu ergenlerin içki sofralarından ve anglo-amerikan felsefesinin varoluşsal içeriği kurutan akademizminden az öteye götürmek lazım.

<10.11.013>  sorunun kendisi:
zen ustasına sormuşlar: "eğer hakikatin yalan olduğu ortaya çıktıysa, ne yapmalı?" cevap vermiş: "eğer hakikatin yalan olduğu ortaya çıktıysa, ne yapmalı?" ( koan & koan, a serious man) (derhal af dilemiş ve ustanın hizmetine girmişler) bu soruya yanıt vermeyi deneyebiliriz. ve mesela belki yaşamımızda aldığımız kararlar da kısmen bu soruya yanıt verme denemeleri olarak yorumlanabilirdi. ama hiç bir yanıt durumumuzu 'soru'nun kendisi kadar iyi anlatamaz. insan teki olarak varoluşsal koşulumuza bu sorudan daha iyi karşılık gelen ifade olası yanıtlarda bulunamaz. soru sahicidir ve onu kitap uzunluğunda yeniden sorabilirdik. ve bu kitapta yer yer yanıtlar bulunabilirdi. sorunun kendisine erişecek düzeyde olmayacaklardı. bu kitap tüm yanıt denemelerimizin şu ya da bu biçimde zayıf olduğunu gösterecekti. ve zayıf olmakla kalmayıp eşit derecede meşrû oldukları halde uyuşmaz, çelişik, çakışık, bulanık bir sistem oluşturduklarını da gösterecekti; çelişki ve belirsizliklerinden kurtulamayan bir sistem. gödel'in yeterince karmaşık formel sistemi gibi ama mutlak anlamda daha fenası...

<16.06.014>  ben ve bencil gen:

son tahlilde güç istenci (nietzsche) ve yaşam istenci (schopenauer) doğrulanır ama ancak uygun bir bağlamda; kuantum mekaniğinin atomaltı düzeylerinde ya da antik materyalizmin atomlarının düzeyinde değil. bu düzeylere biyomorfik işleyişler atfetmek için bir sebep görünmüyor; manyetik alanlara, kütle çekim kuvvetlerine ya da eylemsizliğe, bir atomun 'spin'ine veya zaman mekanın 'bükülmesine' biyomorfik bir kavram atfetmek? fakat daha üst seviye, daha karmaşık sistemler düzeyinde --ama mesela inorganik sistemlere, mesela teknelerin köpürtmesine de biyomorfik kavramlar yakıştırmak için bir sebep yok-- ne kadar açık ve basit ki, biyomorfik kavramlar olsa olsa organizmalar düzeyinde işler. ellerimi iki yana açtım bu noktada, e yani. fakat burda fail de lazım, güce ve yaşama yönelik eğilimler canlılarda ortaya çıkıyor ama burada bir irade kurgulayacaksak o hangi emercent faile ait olacak? dawkins'in bencil geni burda en önemli aday gibi görünüyor. zira bireyin yaşam istenci, nihilizmin doğru biçimde tespit ettiği gibi, bu yaşamın akıp gidişini ve bu akıp gidişteki failin motivasyonlarını açıklamakta yeterli değil. öyle baktığımızda yaşam boşuna oluyor zira kısa süre sonra elde bir şey kalmayacak. ama bakıyoruz ki canlılar sonraki kuşaklara hem kendi üzerlerinden hem akrabaları ve hem türdeşleri üzerinden, hatta insanlar örneğinde diğer türler üzerinden kaygılarını yayıyorlar, diğerleri ve tüm canlılar ve bunların gelecek kuşakları için kaygılanıyorlar.

sürüp duran şeyin failler olmadığını biliyoruz. bizim evlatlarımız ve kardeşlerimiz ve türdeşlerimizin de yokolacağını ve onların da tekil hayatlarının bizimki kadar boşuna olduğunu biliyoruz. sürüp giden, dawkins'in yerinde tespitiyle, genler. güç istenci ya da yaşam istenci ya da üreme istenci ya da yeme istenci ya da dostluk istenci, bunlar ve tüm diğerleri, genlerin sürmesi için avantaj ortaya koyabilecek çeşit çeşit mekanizmaya dönük arzu-eğilim, organizmalarda ortaya çıkıyor. gerçek yönetici genler olmakla beraber ve bu istençler o genlerde kodlanmış olmakla beraber istencin açığa çıkma yeri, gendeki virtüelin aktüelleşme alanı, bireysel organizmalar oluyor. saçmalığın kaynağı da bu ayrılık. içimizde motivasyonları buluyoruz bu doğru ama motivasyonlarımız bireysel organizmamızı ancak kısmen ilgilendiriyor. ve sadece kısa bir süre için. ve ondan sonra ne olacak? ama kendimizi kendi "ben"imizin yönetmediğini görüyoruz. yönetilegelen bir organizmanın parçası olarak "ben" algısı da mevcut sadece. "ben" kendini tüm sistemin merkezi ve nihai amacı olarak algılıyor. öyle olduğu durumda da varoluşsal nihilizm ortaya çıkacaktır. zira ben yok, olsaydı da süremeyecekti, sürseydi de kısa sürecekti. genler ise, söylemeye bile gerek yok, kendilerini kör ve duygusuz bir sürme sistemi olarak sürdürüyor. demek ki, istençlerin bir çoğulculuğu, sonra istençlerin taşıyıcısı ve virtüel faili olarak gen, ardından istençlerin açığa çıkma, edimselleşme sahnesi olarak bireysel organizma, bu organizmanın parçası olarak ben algısı/yaşantısı ve nihayet onun dünyaya dönük inanç/anlayış ve motivasyonları arasındaki kriz olarak varoluşsal nihilizm: tüm edimlerim ve tüm hayatım boşuna.

closest continuer, closest predecessor and the quandary of overlap situations

robert nozick'in "en yakın takipçi" kuramını sunar: [ardından da düşüncenin tartışmasını içeren düşünce deneylerini özetledim efem]

personal identity through time, robert nozick; in personal identity; ed by raymond martin and john barresi, blackwell publishing, 2005 p92. (from: Robert Nozick, "Personal Identity through Time" pp.48,50-1,58-61, and 69. Cambridge, Mass.: The Belknap Press, imprint Of Harvard University Press, 1981.)

To be something later is to be its closest continuer.

The closest continuer view helps to sort out and structure the issues; it does not, by itself, answer the question. For it does not, by itself, tell which dimension or weighted sum of dimensions determines closeness rather, it is a schema into which such details can be filled.
The nature and contours of people's responses to the puzzle of the ship fits the closest continuer schema and supports it, if not as a metaphysical truth then at least as a component of a psychological explanation of these responses.

The closest continuer view presents a necessary condition for identity; something at t2 is not the same entity as x at t1 if it is not x's closest continuer. And "closest" means closer than all others; if two things at t2 lie in closeness to x at t1, then neither is the same entity as x. However, something may be the closest continuer of x without being close enough to it to be x. How close something must be to x to be x, it appears, depends on the kind of entity x is, as do the dimensions along which closeness is measured.

If persons conceivably can transfer from one body to another, still, bodily continuity can be an important component of identity, even (in some cases) its sole determinant. The dimension of bodily continuity can receive significant weight in the overall measure of closeness for persons.
To say that something is a continuer of x is not merely to say its properties are qualitatively the same as x's, or resemble them. Rather it is to say they grow out of x's properties, are causally produced by them, are to be explained by x's earlier having had its properties, and so forth.

[not sameness but a kind of continuity: ]

This causal dependence, however, need not involve temporal continuity. Imagine that each and every thing flickers in and out of existence every other instant, its history replete with temporal gaps. (Compare how messages are transmitted on telephone wires.) According to concepts developed later in this chapter, if every thing leads this mode of existence, then it is the best kind of continuity there actually is, so all such will count as continuing objects.

temporal gaps are plausible: what is important is rather which is the best situated in relation to the original

[continues along piaget’s experiments, an objects disappears behind a screen and another appears after a time interval, people tend to believe that this was the former one, but then when two objects appear? which one is the continuer?]

... quandary about temporal overlap is intrinsic, I believe, to any notion of identity applicable to more than atomic-point-instants. Any such notion trades off depth to gain breadth; in order to encompass larger entities, it sacrifices some similarity among what it groups together. Maximum similarity within the groupings would limit them to atomic-point-instants. The purpose of the identity notion is wider breadth, but a grouping that included everything would not convey specific information. The closest continuer theory is the best Parmenides can do in an almost Heraclitean world.

The notion of identity itself compromises between breadth and (exact) similarity (which similarity can include being part of the same causel process). Since spatial and temporal distances involve some dissimilarity any temporal or spatial breadth involves some sacrifice of (exact) similarity. For our cases, width and breadth are measured along spatiotemporal dimensions, closeness or similarity along other dimensions. The informativeness of a classification varies positively with the extent of its sub-classes, and with the degree of similarity exhibited within each subclass; similar norms apply to the clumping of entities from the flux.

The alternative to a closest continuer schema is Heraclitean flux, down through all levels, if it becomes legitimate, because necessary, to use the schema at some low level then why not simply begin with it?

[closest predecessor and mono-relatedness:]

In addition to the closest continuer, we also must focus on the closest predecessor, for similar reasons. Something y may be the closest continuer of another thing x even though x is not y's closest predecessor. Though nothing at t2 more closely continues x than y does, still, y more closely continues z at t1 than it does x at t2). For a later stage y to be part of the same continuing object as an earlier stage x, not only must y be the closest continuer of x, also x must be the closest predecessor of y. Let us say that two things or stages so related are mono-related. This mono relation need not be transitive, since neither closest continuer nor closest predecessor need be transitive.

How shall a view of identity over time cope with these nontransitivities of mono-related, closest continuer, and closest predecessor? Let X refer to the entity over time that continues x at t1. I see the following four possibilities.

1. Entity X follows the path of closest continuation.... Entity X is constituted from moment to moment by the closest (and close enough) continuer of the immediately preceding component of X....
2. Entity X follows the path of closest continuation, unless it is a short path. If a tn+1 is reached when there is no continuer of the component at tn of X, then backtracking occurs to the nearest component C of X for which there exists at tn+1 something z which continues C closely enough to be (identical with) it. The component at tn+i of X is then z, and X continues from z on the path of closest continuation. At tn+i, there is a "jump" to the segment of the path that z begins.
3. This alternative is like the preceding one, except that between the lime of C and tn+1, the components constituting X are some continuation path of C that leads to z, without jumps. (Each succeeding step from C will be to a continuer, but not all will be to an adjacent closest continuer.)
4. Entity X originates with x at t1 and each later component of X is the j closest continuer existing at that time of the original x at t1. Since everything harks back to x at t1 there may be considerable hopping, either around or back and forth.

[thought experiments:]

[application of closest continuer to theseus' ship problem:]
The planks of a ship are removed one by one over intervals of time, and as each plank is removed it is replaced by a new plank. The removal of one plank and its replacement by another does not make the ship a different ship than before; it is the same ship with one plank different.
Over time, each and every plank might be removed and replaced, but if this occurs gradually, the ship still will be the same ship.

It is an interesting result, but upon reflection not so very surprising, that the identity of something over time does not require it to keep all the very same parts. It turns out that the planks removed had not been destroyed but were stored carefully; now they are brought together again into their original shiplike configuration. Two ships float on the waters, side by side side. Which one, wondered the Greeks, is the original?

In the case of the ships, there are two relevant properties: spatiotemporal continuity with continuity of parts, and being composed of the very same parts (in the same configuration).
If these have equal weight, there is a tie in closeness of continuation.

Neither, then, is the closest continuer, so neither is the original ship. However, even when the two properties receive equal weight, if there actually had been one ship existing without the other, then it, as the closest continuer, would be the original ship. Perhaps the situation is not one of a clear tie, but one of an unclear weighting.

[so he goes on to the defects of our powers of understanding..] 0ur concepts may not be sharp enough to order all possible combinations of properties according to closeness of continuation. For complicated cases we may feel that which is closest is a matter to decide, that we must sharpen our concept to settle which is (identical with) the original entity. It is different, though, with persons, and especially with ourselves; we are not willing to think that whether something is us can be a matter of (somewhat arbitrary) decision or stipulation.
yet the problem on a closer look seems to appear only after the second ship’s appearance

[questions about beaming:]

[nozick transfers from williams:]
We are prone, otherwise, to think that a person could enter a machine, disappear there, and appear in another machine ten feet to the left, without ever having occupied any intervening space. Williams asks us to imagine that there also had been an additional machine ten feet to the right, and at this one too had appeared simultaneously another (qualitatively) identical being. Neither of the two then would be that original person who entered the machine in the middle. Furthermore, if in that situation of double materialization, the person on the left is not the original person, then neither is he in the different situation where only one person appears on the left. The mere possibility of someone also emerging (discontinuously) on the right is enough, according to Williams, to show that anyone who emerges (discontinuously) on the left, even if all alone, is not the original person.

[beaming:]
Consider the mode of long distance travel described in science fiction stories, wherein a person is "beamed" from one place to another. However, the person's body does not occupy intermediate places. Either the molecules of the decomposed body are beamed or (truer to the intent of the stories) a fully informative description of the body is beamed to another place, where the body then is reconstituted (from numerically distinct molecules) according to the received information. Yet the readers of such stories, and the many viewers of such television programs, calmly accept this as a mode of travel. They do not view it as a killing of one person with the production of another very similar person elsewhere. (We may suppose that those few who do view it that way, and refuse so to "travel", despite the fact that it is faster, cheaper, and avoids the intervening asteroid belts, are laughed at by the others.) The taking and transmission of the informative description might not involve the de-materialization of the person here, who remains also. In that case, the newly constituted person there presumably would be viewed as a similar duplicate.

[beaming overlap:]
Do we need to stipulate that the process of transporting by beaming by its nature, must involve the dematerialization of the original here? In the case of people, at least, a merely accidental ending of the person here may seem inadequate for continuation there; consider the case where as the information is beamed to create what is intended to be only a duplicate the original person is shot, so that (to speak neutrally) the life in that body ends. Yet, imagine a beamer which can work either way - dematerializing here or not - depending upon which way a switch is thrown. If the process with dematerialization is far more expensive, might not those who wished to travel there choose the less expensive method combined with an alternative ending (accidental with respect to the transporting process) of their existence here? I shall leave these issues unresolved now.

[cases with duplication and (half)-brain transplantation:]

[Case 1] duplicating: After precise measurements of you are taken, your body including the brain, is precisely duplicated. In all physical proper ties this other body is the same as yours; it also acts as you do, has the same goals, "remembers" what you do, and so on.
Intuitively, we want to say that you (continue to) exist in this case, and also that a duplicate has been made of you, but this duplicate is not you. According to the closest continuer theory, too, that other entity is not you, since it is not your closest continuer.

[Case 2] brain transplant: You are dying after a heart attack, and your healthy brain is transplanted into another body, perhaps one cloned from yours and so very similar though healthier. After the operation, the "old body" expires and the new body-person continues on with all your previous plans, activities, and personal relationships.
Intuitively we want to say, or at least I do, that you have continued to exist in another body. (We can imagine this becoming a standard medical technique to prolong life.) The closest continuer theory can yield this result. The new body-person certainly is your closest continue With psychological continuity and some bodily continuity (the brain is the same), is it a close enough continuer to still be you? I would say it is.

[Case 3] mind pattern transfer: As you are dying, your brain patterns are transferred to another (blank) brain in another body, perhaps one cloned from yours. The patterns in the new brain are produced by some analogue process that simultaneously removes these patterns from the old one. (There is a greater continuity - or impression of it - with an analogue process as compared to the transmission of digitally coded data.) Upon the completion of the transfer, the old body expires.
[he still believes that that could be me, although there need be no physical continuity at all]

[Case 4] half brain transplant: Suppose medical technology permitted only half a brain to be transplanted in another body, but this brought along full psychological similarity.
If your old half-brain and body ceased to function during such a trans plant, the new body-person would be you. This case is like case 2, except that here half a brain is transplanted instead of a full one; we are imagining the half-brain to carry with it the full psychology of the person.

[Case 5] half brain dead: Suppose that after an accident damages a portion of your brain, half of it is surgically removed and ceases to function apart from the body. The remaining half continues to function in the body, maintaining full psychological continuity.
Although half of your brain has been removed, you remain alive and remain you.

[Case 6 (4+5)] half brain transplant with overlap: Let us now suppose the fourth and fifth cases are combined: half of a person's brain is removed, and while the remaining half-brain plus body function on with no noticeable difference, the removed half is transplanted into another body to yield full psychological continuity there. The old body plus half-brain is exactly like the continuing person of case 5, the new body plus transplanted half-brain is exactly like the continuing person of case 4. But now both are around. Are both the original person, or neither, or is one of them but not the other?
It appears that the closer continuer in case 6 is (the person of) the original body plus remaining half-brain. Both resultant persons have full, psychological continuity with the original one, both also have some bodily continuity, though in one case only half a brain's worth.
If this one is closer, as appears, then he is the original person and the other is not. True, it feels to the other as if he is the original person, but so did it for the duplicate in the very first case. Still, I am hesitant about this result. Perhaps we should hold that despite appearances there is a tie for closeness, so neither is the original person; or that though one is closer to the original person, close enough to him to constitute him when there is no competitor (as shown by case 5), that closer one is not enough closer than the competitor to constitute the original person. On this last view, a continuer must be not only closest and close enough, but also enough closer than any other continuer; it must decisively beat out the competition.

[Case 7] Improbable random event (note that this is different from re-creation or beaming): As you die, a very improbable random event occurs elsewhere in the universe: molecules come together precisely in the configuration of your brain and a very similar (but healthier) body, exhibiting complete psychological similarity to you.
This is not you; though it resembles you, by hypothesis, it does not arise out of you. It is not any continuer of you. In the earlier cases, by psychological continuity I meant "stemming from" and "similar to". Of course, we can have the first without the second, as when drastic changes in psychology are brought on by physical injury or emotional trauma; case 7 shows the second without the first.

[Case 8] half brain transplant and temporary overlap: Half of an ill person's brain is removed and transplanted into another body, but the original body plus half-brain does not expire when this is being done; it lingers on for one hour, or two days, or two weeks. Had this died immediately, the original person would survive in the new body, via the transplanted half-brain which carries with it psychological similarity and continuity. However, in the intervening hour or days or weeks, the old body lives on, perhaps unconscious or perhaps in full consciousness, alongside the newly implanted body.
Does the person then die along with it (as in option 1 above)? Can its lingering on during the smallest overlapping time interval, when the lingerer is the closest continuer, mean the end of the person, while if there was no such lingerer, no temporal overlap, the person would live on? It seems so unfair for a person to be doomed by an echo of his former self. Or, does the person move to the new body upon the expiration of the old one (as in option 2 above)? But then, who was it in the new body for the hour or two days or two weeks preceding his arrival there, and what happened to that person?
...the closest successor of A is B, and the closest successor of A + B is D. However, the closest predecessor of D is C, and the closest predecessor of C + D is A. Neither A + B + D nor A + C + D is a mono-related entity. Taking a longer view, though, A and D are mono-related: D is the closest successor of A plus A's closest successor; also A is the closest predecessor of D plus D's closest predecessor.

A.............B
................C......................D

long-short overlap: If the old body plus half-brain linger on for long enough, three years say, then surely that is the person, and the person dies when that body expires - the duplicate does not suddenly become the person after three years. A one-minute period of lingering is compatible with the new body-person being the original person, a three-year period is not.
[this may be explained by mono-relatedness, but the overlap situations will remain problematic:]
When B and C are small in comparison, the mono-relation of A and D would seem to constitute them as part of the same entity. Thereby, is marked off an extensive entity. Are we mono-related entities that need not be temporally continuous? On this view, there could be a person with temporal parts A and D during times 1 and 3, yet that person does not exist during the intervening time 2. Something related does exist then, so this discontinuous person does depend upon some continuities during time 2, but these are not continuities through which he continues to exist then. (A watch repairer takes a watch completely apart and puts it together again; the customer later picks up his watch, the same one he had brought in, though there was an intervening time when it did not exist.)
[problems concerning law and ethics:]
This view encounters difficulties, however. C might think to himself, "Since it is unjust for someone to be punished for a crime he did not do, D may not be punished for a crime planned and executed during time 2, when D does not exist. No one will be apprehended until time 3, so it is safe for me to commit the crime without fear of punishment." Surely we may punish D for what C does. Is it B or C we punish for the acts of A? Or do we wait until time 3 and punish D? (Yet, if D certainly will escape punishment if we wait, do we punish B or C?) It would appear that D may not be punished for acts of B (unless C does not exist). However, B might assassinate a rival political candidate to bring about the election of D. If this continued a calculated plan put into effect by A, then D may be punished; but suppose B first thinks of this act during time 2, or that A planned it thinking his life would end with B, in order to ensure that the later person D who claimed to be A - falsely on A's view -would be punished for usurping A's identity. It is clear that a morass of difficulties faces the position that one continuing entity includes A and D as parts but not the overlapping segments B and C.

amnesia variations and concern

[kurgusal ayrılma (fission), birleşme (fusion), çoğalma meselelerinin bireysel süreklilik ve bireysel özdeşlik kurgumuzda yarattığı sarsıntılarla ilgili bir kafa yorma. temelde 'concern' (varlığıyla ilgili endişe) üzerinden tartışılıyor. güzel bir makale. düzgün bir özet çıkarmaya çalıştım:]

bernard williams; the self and the future; in personal identity; ed by raymond martin and john barresi, blackwell publishing, 2005, p75 [from: Bernard Williams, "The Self and the Future” pp. 161-80 from Philosophical Review 79 (1970).]

The Self and the Future
Bernard Williams

[I. body exchange:]
Suppose, through some process [machine], persons, A and B, exchanged bodies. concern about my own future doesn’t have to be conducted over body.
[deney koşulları ve açıklamalar:]
We imagine the following. The process considered above exists; two persons can enter some machine, let us say, and emerge changed in the appropriate ways. If A and B are the persons who enter, let us call the persons who emerge the A-body-person and the B-body-person: the A-body- person is that person (whoever it is) with whom I am confronted when, after the experiment, I am confronted with that body which previously was A's body - that is to say, that person who would naturally be taken for A by someone who just saw this person, was familiar with A's appearance before the experiment, and did not know about the happening of the experiment. A non-question-begging description of the experiment will leave it open which (if either) of the persons A and B the A-body-person is; the description of the experiment as "persons changing bodies" of course implies that the A-body-person is actually B.
[deney:]
persons A and B, one prize, one punishment, shelfish choice
We announce that one of the two resultant persons, the A-body-person and the B-body-person, is going after the experiment to be given $100,000 [prize], while the other is going to be tortured [punishment].
We then ask each A and B to choose which treatment should be dealt out to which of the persons who will emerge from the experiment, the choice to be made (if it can be) on selfish grounds.
[çıkarımlar:]
Suppose that,
1. A chooses that the B-body-person should get the pleasant treatment and the A-body-person the unpleasant treatment;
2. B chooses conversely
3. (this might indicate that they thought that "changing bodies" was indeed a good description of the outcome).
4. The experimenter cannot act in accordance with both these sets of preferences, those expressed by A and those expressed by B.
5. Hence there is one clear sense in which A and B cannot both get what they want: namely, that if the experimenter, before the experiment, announces to A and B that he intends to carry out the alternative (for example), of treating the B-body-person unpleasantly and the A-body-person pleasantly - then A can say rightly, "That's not the outcome I chose to happen," and B can, say rightly, "That's just the outcome I chose to happen."
6. So, evidently, A and B before the experiment can each come to know either that the outcome he chose will be that which will happen, or that the one he chose will not happen, and in that sense they can get or fail to get what they wanted.
7. But is it also true that when the experimenter proceeds after the experiment to act in accordance with one of the preferences and not the other, then one of A and B will have got what he wanted, and the other not?
8. experimenter gives the unpleasant treatment to the B-body-person and the pleasant treatment to the A-body-person.
9. Then the B-body-person will not only complain of the unpleasant treatment as such, but will complain (since he has A's memories) that that was not the outcome he chose, since he chose that the B-body-person should be well treated; and since A made his choice in selfish spirit, he may add that he precisely chose in that way because he did not want the unpleasant things to happen to "him". The A-body-person meanwhile will express satisfaction both at the receipt of the $100,000, and also at the fact that the experimenter has chosen to act in the way that he, B, so wisely chose.
10. These facts make a strong case for saying that the experimenter has brought it about that B did in the outcome get what he wanted and A did not. It is therefore a strong case for saying that, the B-body-person really is A, and the A-body-person really is B
therefore for saying that the process of the experiment really is that of changing bodies. For the same reasons it would seem that A and B in our example really did choose wisely, and that it was A's bad luck that the choice he correctly made was not carried out, B's good luck that the choice he correctly made was carried out.
This seems to show that to care about what happens to me in the future is not necessarily to care about what happens to this body (the one I now have); and this in turn might be taken to show that in some sense of Descartes's obscure phrase, I and my body are "really distinct" (though, of course, nothing in these considerations could support the idea that I could exist without a body at all).

[II. mind engineering, variations of amnesia:]

1. i am going to be tortured
2. this is announced to me sometime before torture
2.a. they also say that right before torture, i will forget that this was announced to me before,
but this doesn’t cheer me up.
(since I know perfectly well that I can forget things, and that there is such a thing as indeed being tortured unexpectedly because I had forgotten or been made to forget a prediction of the torture, that will still be a torture which, so long as I do know about the prediction, I look forward to in fear.)
2.b. i will have forgotten everything about myself at time of the torture.
2.b.1. i will remember myself but differently. i will be remembering as another living person’s past.
2.b.2. when the moment of torture comes, I shall not remember any of the things I am now in a position to remember. [this is variation (i): A is subjected to an operation which produces total amnesia]
This does not cheer me up, either,
(since I can readily conceive of being involved in an accident, for instance, as a result of which I wake up in a completely amnesiac state and also in great pain; that could certainly happen to me, I should not like it to happen to me, nor to know that it was going to happen to me.)
2.b.3. at the moment of torture I shall not only not remember the things I am now in a position to remember, but will have a different set of impressions of my past, quite different from the memories I now have. [var. (iii): changes in his character are produced, and at the same time certain illusory "memory" beliefs are induced in him; these are of a quite fictitious kind and do not fit the life of any actual person] [zihin mühendisliği versiyon1: yaratıcı]
I do not think that this would cheer me up, either.
(For I can at least conceive the possibility, if not the concrete reality, of going completely mad, and thinking perhaps that I am George IV or somebody; and being told that something like that was going to happen to me would have no tendency to reduce the terror of being told authoritatively that I was going to be tortured, but would merely compound the horror.)
2.b.4. the impressions of my past with which I shall be equipped on the eve of torture will exactly fit the past of another person now living, and that indeed I shall acquire these impressions by (for instance) information now in his brain being copied into mine. [var. (iv): changes in his character are produced, and at the same time certain illusory "memory" beliefs are induced in him; both the character traits and the "memory" impressions are designed to be appropriate to another actual person, B] [zihin mühendisliği ver. 2: mimetik]
Fear, surely, would still be the proper reaction,
(and not because one did not know what was going to happen, but because in one vital respect at least one did know what was going to happen - torture, which one can indeed expect to happen to oneself, and to be preceded by certain mental derangements as well.)
2.b.5. [variation (v):] changes in his character are produced, and at the same time certain illusory "memory" beliefs are induced in him; the result is produced by putting the information into A from the brain of B, by a method which leaves B the same as he was before [zihin mühendisliği ver. 3: kopyalama]
2.b.6. [var. (vi):] changes in his character are produced, and at the same time certain illusory "memory" beliefs are induced in him; the result is produced by putting the information into A from the brain of B, but B is not left the same, since a similar operation is conducted in the reverse direction. [zihin mühendisliği ver. 4: karşılıklı kopyalama] [i.e: body exchange, or now, mind exchange, or none, special continuity or at the same time interruption]

now, A disappears, but where? where to draw the line? somewhere between iii-iv?

discussion: I can see only one way of relevantly laying great weight on the transition from (v) to (vi); and this involves a considerable difficulty. This is to deny that, as I put it, the transition from (v) to (vi) involves merely the addition of something happening to somebody else; what rather it does it will be said, is to involve the reintroduction of A himself, as the B-body-person; since he has reappeared in this form, it is for this person, and not for the unfortunate A-body-person, that A will have his expectations. This is to reassert, in effect, the viewpoint emphasized in our first presentation of the experiment. But this surely has the consequence that A should not have fears for the A-body-person who appeared in situation (v). For by the present argument, the A-body-person in (vi) is not A; the B-body person is. But the A-body-person in (v) is, in character, history, everything, exactly the same as the A-body-person in (vi); so if the latter is not A, then neither is the former. (It is this point, no doubt, that encourages one to speak of the difference that goes with (vi) as being, on the present view, the reintroduction of A.) But no one else in (v) has any better claim to be A. So in (v), it seems, A just does not exist. This would certainly explain why A should have no fears for the state of things in (v) - though he might well have fears for the path to it. But it rather looked earlier as though he could well have fears for the state of things in (v). Let us grant however, that that was an illusion, and that A really does not exist in (v); then does he exist in (iv), (iii), (ii), or (i)? It seems very difficult to deny it for (i) and (ii); are we perhaps to draw the line between (iii) and (iv)?

Here someone will say: you must not insist on drawing a line -borderline cases are borderline cases, and you must not push our concepts beyond their limits. But this well-known piece of advice, sensible as it is in many cases, seems in the present case to involve an extraordinary difficulty. It may intellectually comfort observers of A's situation; but what is A supposed to make of it? To be told that a future situation is a borderline one for its being myself that is hurt, that it is conceptually undecidable whether it will be me or not, is something which, it seems, I can do nothing with; because, in particular, it seems to have no comprehensible representation in my expectations and the emotions that go with them.

if we deny that the A-body-person in (vi) is A (because the B-body-person is), then we must deny that the A-body-person in (v) is A, since they are exactly the same.
in situation vi, A became B, and vice versa, we are connected to the first experiment.

"There seems to be an obstinate bafflement to mirroring in my expectations a situation in which it is "conceptually undecidable" whether I occur"

the subject's difficulty in thinking either projectively or non-projectively about the situation. For to regard the prospective pain-sufferer just like the transmogrified object of sentiment, and to conceive of my ambivalent distress about his future pain as just like ambivalent distress about some future damage to such an object, is of course to leave him and me clearly distinct from one another, and thus to displace the conceptual shadow from its proper place. I have to get nearer to him than that. But is there any nearer that I can get to him without expecting his pain? If there is, the analogy has not shown us it. We can certainly not get nearer by expecting, as it were, ambivalent pain; there is no place at all for that. There seems to be an obstinate bafflement to mirroring in my expectations a situation in which it is conceptually undecidable whether I occur.

"The bafflement seems, moreover, to turn to plain absurdity if we move from conceptual undecidability to its close friend and neighbor, conventionalist decision:"

The bafflement seems, moreover, to turn to plain absurdity if we move from conceptual undecidability to its close friend and neighbor, conventionalist decision. This comes out if we consider another description, overtly conventionalist, of the series of cases which occasioned the present discussion. This description would reject a point I relied on in an earlier argument - namely, that if we deny that the A-body-person in (vi) is A (because the B-body-person is), then we must deny that the A-body-person in (v) is A, since they are exactly the same. "No," it may be said, "this is just to assume that we say the same in different sorts of situation. No doubt when we have the very good candidate for being A - namely, the B-body-person - we call him A; but this does not mean that we should not call the A-body-person A in that other situation when we have no better candidate around. Different situations call for different descrip¬tions." This line of talk is the sort of thing indeed appropriate to lawyers deciding the ownership of some property which has undergone some bewildering set of transformations; they just have to decide, and in each situation, let us suppose, it has got to go to somebody, on as reasonable grounds as the facts and the law admit. But as a line to deal with a person's fears or expectations about his own future, it seems to have no sense at all. If A's fears can extend to what will happen to the A-body-person in (v), I do not see how they can be rationally diverted from the fate of the exactly similar person in (vi) by his being told that someone would have a reason in the latter situation which he would not have in the former for deciding to call another person A.

[conclusions:]

If this is right, the whole question seems now to be totally mysterious. For what we have just been through is of course merely one side, differently represented, of the transaction which we considered before [body exchange]; and it represents it as a perfectly hateful prospect, while the previous considerations represented it as something one should rationally, perhaps even cheerfully, choose out of the options there presented. It is differently presented, of course, and in two notable respects; but when we look at these two differences of presentation, can we really convince ourselves that the second presentation is wrong or misleading, thus leaving the road open to the first version which at the time seemed so convincing? Surely not.
The apparently decisive arguments of the first presentation [body exchange experiment], which suggested that A should identify himself with the B-body-person, turned on the extreme neatness of the situation in satisfying, if any could, the description of "changing bodies."
[destroy, disperse, discontinue:]
But this neatness is basically artificial; it is the product of the will of the experimenter to produce a situation which would naturally elicit, with minimum hesitation, that description.
By the sorts of methods he employed, he could easily have left off earlier or gone on further. He could have stopped at situation (v), leaving B as he was; or he could have gone on and produced two persons each with A-like character and memories [fission!], as well as one or two with B-like characteristics. If he had done either of those, we should have been in yet greater difficulty about what to say; he just chose to make it as easy as possible for us to find something to say.
Now if we had some model of ghostly persons in bodies, which were in some sense actually moved around by certain procedures, we could regard the neat experiment just as the effective experiment: the one method that really did result in the ghostly person's changing places without being destroyed, dispersed, or whatever. But we cannot seriously use such a model.
The experimenter has not in the sense of that model induced a change of bodies; he has rather produced the one situation out of a range of equally possible situations which we should be most disposed to call a change of bodies.
As against this, the principle that one's fears can extend to future pain whatever psychological changes precede it seems positively straightforward. Perhaps, indeed, it is not; but we need to be shown what is wrong with it.
Until we are shown what is wrong with it, we should perhaps decide that if we were the person A then, if we were to decide selfishly, we should pass the pain to the B-body-person. It would be risky: that there is room for the notion of a risk here is itself a major feature of the problem.
risk and concern: problem through how we perceive the situation